CPI lõi vượt kỳ vọng, FED lần đầu tăng lãi suất sau ba năm “chỉ còn chờ công bố chính thức”, tại sao chứng khoán Mỹ không giảm mà lại tăng?

VietnamFinancie lưu ý, báo cáo CPI tháng 8 tại Mỹ đã khiến cuộc họp lãi suất tháng 9 của Fed vốn đã căng thẳng lại càng thêm “nóng”. Dữ liệu lạm phát tổng thể phù hợp với kỳ vọng, nhưng chỉ số CPI lõi theo tháng lại tăng tốc và cao hơn dự báo thị trường, cộng thêm trước đó PPI và dữ liệu việc làm đều mạnh, kỳ vọng Fed tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản vào tuần sau nhanh chóng tăng cao. Công cụ CME FedWatch cho thấy trước khi dữ liệu CPI công bố, xác suất Fed tăng lãi suất vào tháng 9 được thị trường định giá là khoảng 70%; sau khi công bố, con số này thậm chí áp sát 90%. Nếu tuần tới Fed thực sự hành động, đây sẽ là lần tăng lãi suất đầu tiên sau ba năm.

Tuy nhiên, phản ứng của thị trường rất đáng chú ý: lợi suất trái phiếu Mỹ tăng, nhưng chỉ số hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ không giảm như dự đoán. Ba chỉ số lớn nhất của chứng khoán Mỹ đều tăng trên 1%. Đằng sau diễn biến này, thị trường không chỉ đang giao dịch dựa trên CPI, mà là sự định giá lại giữa lạm phát, lãi suất, giá dầu, rủi ro địa chính trị và lợi nhuận của cổ phiếu công nghệ.

CPI lõi nóng lên: giá xăng, nhà ở, dịch vụ vận tải đều tăng mạnh

Theo số liệu do Cục Thống kê Lao động công bố hôm thứ Sáu, chỉ số CPI tháng 8 tại Mỹ tăng 0.4% so với tháng trước, tháng 7 chỉ tăng nhẹ 0.1%; so với cùng kỳ năm trước tăng 3.4%, giữ nguyên so với tháng 7 và đều phù hợp với kỳ vọng thị trường. CPI lõi loại trừ thực phẩm và năng lượng tăng 0.3% theo tháng, cao hơn dự báo 0.2% và nhanh hơn mức 0.2% của tháng trước; CPI lõi theo năm tăng 2.4%, giảm nhẹ so với mức 2.5% tháng 7.

Báo cáo này cho thấy, dưới áp lực từ xung đột Iran, thuế quan và đầu tư vào trung tâm dữ liệu, tiến trình đưa lạm phát Mỹ về ngưỡng mục tiêu 2% của Fed gần như không có gì thay đổi.

Xét từng thành phần, giá xăng tăng 3.9%, chiếm hơn 1/3 mức tăng của chỉ số này. Do căng thẳng tại Trung Đông tăng cao, chỉ số năng lượng tăng tổng cộng 2.1% so với tháng trước và tăng 16.3% so với cùng kỳ. Giá thực phẩm tăng nhẹ 0.1%, trong đó giá thực phẩm tại gia đình giữ nguyên, chỉ số thực phẩm tăng 2.7% so với năm trước. Một yếu tố quan trọng khác là chi phí nhà ở tăng 0.3%, trong khi hai tháng trước có dấu hiệu hạ nhiệt. Giá dịch vụ vận tải tăng 0.5%. Giá xe đã qua sử dụng và xe tải tăng 0.4%, giá xe mới tăng 0.3%, đây đều là các yếu tố góp phần vào đà tăng chung của chỉ số.

Đáng chú ý là, Fed theo dõi chỉ số giá chi tiêu cho tiêu dùng cá nhân (PCE) chứ không phải CPI. Dù CPI lõi theo năm giảm nhẹ còn 2.4%, nhưng PCE lõi tháng 7 vẫn ở mức 3.3%, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% của Fed.

PPI và việc làm cộng hưởng, dự báo PCE lõi tăng lên

Dữ liệu PPI công bố hôm thứ Năm cũng cho thấy áp lực lạm phát rất dai dẳng. Chỉ số PPI tháng 8 tăng và nhiều thành phần quan trọng đều mạnh, các thành phần này sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến tính toán lạm phát PCE. Kết hợp với báo cáo việc làm tháng 8 mạnh mẽ, kỳ vọng tăng lãi suất tuần tới của thị trường càng được củng cố.

Sau dữ liệu PPI, các chuyên gia kinh tế dự báo PCE lõi tháng 8 tăng từ 0.15% đến 0.28% theo tháng, tháng 7 là 0.2%; dự báo theo năm là từ 3.2% đến 3.3%, tháng 7 là 3.3%. Ngoài ra, báo cáo PCE tháng 8 sẽ bao gồm điều chỉnh phương pháp luận, một số nhà kinh tế cho rằng thay đổi này có thể kéo lạm phát lõi giảm vài điểm cơ bản.

Thêm vào đó, một số chuyên gia cho rằng thuế nhập khẩu – nhất là các khoản áp thêm với Canada gần đây – khiến áp lực giá cả tiếp tục duy trì. Sự khó chịu với giá xăng dầu và thực phẩm cao đã khiến tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump tụt giảm rõ rệt και có thể khiến Đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11.

Hiện tại, nội bộ Fed vẫn chưa thống nhất bước đi tiếp theo. Trong 5 cuộc họp gần nhất, Fed đều giữ nguyên lãi suất, nhưng ở cuộc họp tháng 7, đã có ba quan chức ủng hộ tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản.

Chủ tịch Fed Walsh luôn tránh tiết lộ quan điểm, nhưng tháng trước ông nói rằng nếu Fed không thể “chắc chắn lạm phát cơ bản đi đúng hướng một cách rõ ràng và đủ nhanh”, thì “vẫn cần tiếp tục hành động”. Thành viên hội đồng Waller cho biết tuần trước rằng, nếu số liệu xác nhận áp lực lạm phát dịu lại, ông sẽ nghiêng về duy trì lãi suất. Phát biểu này từng khiến xác suất tăng lãi suất giảm xuống. Nhưng sau khi công bố CPI mới, thị trường phái sinh cho thấy, nhà đầu tư tin Fed gần như chắc chắn sẽ tăng lãi suất tuần tới và có khả năng cao sẽ tăng tiếp trước cuối năm.

Trong khi đó, Trump tiếp tục gây áp lực buộc Fed phải giảm lãi suất, tuần trước đăng trên mạng xã hội: “Hạ lãi suất đi, nếu không tôi sẽ chấm dứt giao thương với các nước có thặng dư thương mại với Mỹ.” Các nhà kinh tế cho rằng sự leo thang lợi suất trái phiếu dài hạn là do áp lực chính trị này, một số ý kiến dự báo Fed có thể sẽ siết chặt chính sách vào thứ Tư tuần tới để khẳng định tính độc lập.

Kathy Bostjancic, chuyên gia kinh tế trưởng tại Nationwide, nhận định: “Tín hiệu từ Chủ tịch Walsh và các quan chức khác cho thấy lãi suất chỉ giữ nguyên khi tiến trình giảm lạm phát liên tục được duy trì, nhưng báo cáo tháng 8 hôm nay không cung cấp được nền tảng đó. Ngoài ra, giá dầu thô, xăng và diesel tăng mạnh trở lại khiến lo ngại rằng giá năng lượng cao có thể lan sang các loại hàng hóa, dịch vụ khác và kỳ vọng lạm phát.” Tổ chức này hiện dự đoán Fed sẽ tăng lãi suất 25 điểm cơ bản vào tuần tới.

Tại sao chứng khoán Mỹ không giảm mà lại tăng? Thị trường giao dịch theo ba logic

Mặc dù sau khi công bố CPI kỳ vọng Fed tăng lãi suất ngày càng rõ rệt, lợi suất trái phiếu Mỹ tiếp tục tăng, nhưng các hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán Mỹ lại mở rộng đà tăng.

Xét trên bề mặt, “lạm phát vượt kỳ vọng, tăng lãi suất” thường là tin không vui cho chứng khoán. Tuy nhiên, logic giao dịch của thị trường hiện nay phức tạp hơn nhiều.

Thứ nhất, bản báo cáo CPI này không phải báo hiệu “lạm phát ngoài tầm kiểm soát”. Chỉ số CPI tổng thể tăng cùng kỳ và theo tháng đều phù hợp kỳ vọng, CPI lõi cũng phù hợp, thực sự chỉ có chỉ số CPI lõi theo tháng là cao hơn kỳ vọng. Vì thế thị trường không nhận được tín hiệu “lạm phát mất kiểm soát”, đủ để thay đổi lộ trình chính sách tiền tệ. Nói cách khác, kỳ vọng tăng lãi suất có thể là tiêu cực, nhưng bản thân điều tiêu cực này đã được thị trường chiết khấu phần lớn trước đó.

Stephen Juneau, nhà kinh tế cấp cao của Bank of America, bình phẩm sau khi dữ liệu CPI được công bố: “Bản báo cáo này thực chất không khiến chúng tôi lo lắng hơn về triển vọng lạm phát”, dù nó có thể thúc đẩy Fed tăng lãi suất tuần sau.

Thứ hai, giá dầu giảm đã trở thành chủ đề chính cho chứng khoán. Những ngày qua, giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng và tiếp tục tăng, là yếu tố chính khiến khẩu vị rủi ro trên thị trường bị kìm hãm. Thứ Năm, hợp đồng Brent tăng hơn 6%, khiến thị trường lo ngại giá năng lượng sẽ lan ra lạm phát và chi phí doanh nghiệp, buộc Fed phải duy trì chính sách thắt chặt lâu hơn. Nhưng thứ Sáu, giá dầu quay đầu giảm mạnh. Brent trước đó gần 110 USD/thùng, rồi giảm mạnh khi có tin quốc gia Trung Đông nỗ lực ký thỏa thuận tạm thời với Iran về việc vận chuyển qua eo biển Hormuz. Theo giao dịch mới nhất, cả Brent và WTI đều giảm trên 3%.

Điều này lại là tin tốt quan trọng cho chứng khoán Mỹ. Bởi thứ làm thị trường lo lắng không phải “Fed có tăng lãi suất thêm 25 điểm tuần tới hay không”, mà là: xung đột Trung Đông leo thang → giá dầu lên cao → lạm phát quay lại → Fed bị ép tăng lãi suất liên tục → lợi suất trái phiếu Mỹ tiếp tục tăng → định giá cổ phiếu chịu áp lực. Nay giá dầu từ đỉnh giảm mạnh, dây chuyền rủi ro này dịu lại một phần. Do đó, thị trường có một dạng bù trừ rất thú vị: CPI nóng đẩy kỳ vọng tăng lãi suất, nhưng giá dầu giảm giúp giảm nguy cơ lạm phát tương lai xấu đi.

Thứ ba, cổ phiếu công nghệ còn một động lực riêng biệt. Oracle (ORCL.US) vừa công bố kết quả kinh doanh và hướng dẫn lợi nhuận rất mạnh, đẩy cổ phiếu tăng mạnh trước phiên, hỗ trợ hợp đồng tương lai Nasdaq tăng. Dữ liệu thị trường cho thấy hợp đồng Nasdaq 100 tăng nhỉnh hơn S&P 500 và Dow Jones. Điều này cho thấy thị trường chứng khoán Mỹ hiện nay không chỉ giao dịch quanh yếu tố “lãi suất”, riêng cổ phiếu công nghệ, đầu tư AI, điện toán đám mây, cầu về phần mềm doanh nghiệp vẫn là động lực riêng biệt cho lợi nhuận. Miễn là kỳ vọng lợi nhuận đủ mạnh, hoàn toàn có thể bù đắp một phần áp lực định giá từ việc lãi suất tăng.

Trước đó, thị trường đã chịu sức ép nhiều ngày liền bởi giá dầu tăng, PPI cao và lợi suất trái phiếu Mỹ leo thang. Thứ Năm, PPI tháng 8 tại Mỹ tăng 5.4% so với cùng kỳ, giá dầu tăng hơn 6%, đẩy lợi suất trái phiếu Mỹ tăng mạnh thêm, ba chỉ số lớn của phố Wall giảm bốn phiên liên tiếp. Nói cách khác, trước khi CPI công bố, thị trường đã chiết khấu trước bức tranh “lạm phát nóng + Fed cứng rắn hơn”.

Vì vậy, khi CPI cuối cùng chỉ có chỉ số lõi theo tháng nhỉnh hơn dự báo, chứ không phải tất cả đều vượt dự báo mạnh, thị trường không có lý do gì để một lần nữa bán tháo ồ ạt.

Xét theo góc độ giao dịch, điều này gần giống như “kịch bản xấu nhất không trở nên xấu hơn”. Có thể hiểu là thị trường dần chuyển mối quan tâm từ “Fed có tăng lãi suất không” sang “sau khi tăng thì sẽ tăng bao nhiêu lần nữa”. Nếu xác suất tăng lãi suất tháng 9 đã gần như chắc chắn, thị trường sẽ chuyển sự quan tâm sang tháng 10, tháng 12 có tăng tiếp không, và lộ trình lãi suất năm 2027 như thế nào.

Rủi ro thực sự vẫn nằm ở làn sóng thứ hai “giá dầu + lạm phát”

Tuy nhiên, hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ tăng không có nghĩa là nguy cơ lạm phát đã hết. Thực tế, biến số lớn nhất hiện tại vẫn là giá dầu.

Trong CPI tháng 8 của Mỹ, giá xăng sau hai tháng giảm liên tục đã tăng trở lại; trong khi đó, PPI công bố hôm thứ Năm cũng cho thấy giá năng lượng đang được chuyển hóa sang phía sản xuất. Nếu giá dầu lại vượt 110 USD/thùng thậm chí tăng cao hơn, quan điểm lạc quan về CPI hiện tại có thể bị đảo ngược rất nhanh.

Đặc biệt phải cảnh giác nếu giá dầu tăng không phải do yếu tố ngắn hạn, mà là do nguồn cung eo biển Hormuz bị gián đoạn kéo dài, khi đó giá dầu sẽ vừa đẩy lạm phát tổng thể lên cao, vừa bào mòn thu nhập thực người tiêu dùng, buộc Fed phải duy trì lãi suất cao lâu dài. Đây là bộ kết hợp tệ nhất cho chứng khoán Mỹ: giá dầu cao + lạm phát cao dai dẳng + Fed liên tục tăng lãi suất + lợi suất trái phiếu Mỹ tăng.

Ngược lại, nếu tình hình Trung Đông dịu đi, giá dầu tiếp tục giảm từ mức trên 100 USD/thùng, dù Fed tăng lãi suất tháng 9 thêm 25 điểm cơ bản, thị trường hoàn toàn có thể xem đó là một hành động đã được chiết khấu đủ, chứ không phải khởi đầu của một chu kỳ thắt chặt mới.

Do đó, việc hợp đồng tương lai cổ phiếu Mỹ tăng hôm nay không phải vì thị trường cho rằng báo cáo CPI này tốt, mà là bởi vì tuy CPI khá “diều hâu” nhưng chưa đủ xấu để phá vỡ logic giao dịch trước đó; đồng thời giá dầu giảm và rủi ro địa chính trị dịu lại cũng giúp tạo khoảng trống cho nhóm tài sản rủi ro thở trở lại.

Bước tiếp theo, thị trường chứng khoán Mỹ thực sự cần chú ý không chỉ là Fed có tăng lãi suất tháng 9 không, mà còn cả giá dầu có tiếp tục giảm hay không, Fed có tăng tiếp sau tháng 9 hay không. Hai biến số này có thể quyết định đà phục hồi hiện tại chỉ là phục hồi kỹ thuật sau chuỗi giảm mạnh, hay sẽ mở ra lại một xu hướng tăng trưởng mới.