Nếu Fed bắt đầu chu kỳ tăng lãi suất, “tăng liên tục 3 lần” có phải là kỳ vọng hợp lý?

Hiện tại, thị trường đã gần như đồng thuận về việc Fed sẽ tăng lãi suất vào tuần tới, nhưng điều thực sự làm nhà đầu tư lo lắng là: Chu kỳ tăng lãi suất sẽ kéo dài đến đâu, và chính sách tiền tệ thắt chặt liên tục sẽ tạo áp lực lớn nhất ở những khía cạnh nào trên thị trường?

Ngày 11/9, theo MarketWatch, Trưởng bộ phận Chiến lược Lãi suất Mỹ tại BMO Capital Markets là Ian Lyngen dự đoán Fed sẽ tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản trong tháng này, sau đó sẽ tiếp tục tăng ở các cuộc họp tháng 10 và 12. Tổng cộng ba đợt tăng này sẽ đẩy phạm vi mục tiêu lãi suất quỹ liên bang trở lại mức 4,25% đến 4,5%, về cơ bản xóa đi thành quả hạ lãi suất năm 2025 dưới thời Chủ tịch Fed Powell trước đó. Chuyên gia kinh tế cao cấp Mỹ của Vanguard, Josh Hirt, cũng nhận định ba đợt tăng lãi suất là “một xuất phát điểm hợp lý” khi đánh giá đường đi của Fed, tuy nhiên ông cũng chỉ ra rằng phạm vi số lần tăng có thể rộng từ một tới sáu lần.

Về mặt tính dễ tổn thương của thị trường, các chuyên gia đã xác định hai rủi ro tiềm ẩn lớn: sự lạc quan đằng sau cơn sốt chi tiêu vào trí tuệ nhân tạo (AI), và việc ngành bảo hiểm đang nắm giữ lượng lớn tín dụng tư nhân. Đồng thời, lo ngại về thâm hụt ngân sách liên bang Mỹ ngày càng mở rộng cũng gia tăng, nếu lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm chạm mức 5%, thị trường có thể đối mặt áp lực bán tháo mới.

"Ba lần tăng liên tiếp": Quy luật lịch sử và kỳ vọng hiện tại

Các nhà kinh tế học đều chỉ ra rằng Fed hiếm khi chỉ dừng lại ở một lần tăng lãi suất trong lịch sử.

Theo báo cáo, chuyên gia kinh tế Derek Tang từ Monetary Policy Analytics cho biết, một khi bắt đầu tăng lãi suất, động lực về chính sách thường thúc đẩy chuỗi hành động liên tiếp.

Dự báo cơ bản của Ian Lyngen là tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản vào các tháng 7, 10 và 12. Nếu kịch bản này xảy ra, lãi suất quỹ liên bang sẽ trở lại khoảng 4,25% tới 4,5% - mức tương đương đỉnh trước khi bắt đầu hạ lãi suất vào cuối năm 2024, có nghĩa mọi chính sách nới lỏng hơn một năm qua sẽ bị đảo ngược hoàn toàn.

Josh Hirt cung cấp một khung kịch bản rộng hơn cho thị trường. Ông cho rằng, phạm vi hợp lý cho số đợt tăng là từ một tới sáu lần, ba đợt chỉ là điểm khởi đầu cho suy nghĩ, và đường đi cuối cùng sẽ phụ thuộc vào biến động số liệu lạm phát.

Đáng chú ý là lịch sử cũng có ngoại lệ: Năm 1997, Fed chỉ tăng lãi suất một lần, sau đó 18 tháng không thay đổi gì thêm, cho đến khi chuyển sang hạ lãi suất.

Cơn sốt chi tiêu AI: Một trong những điểm áp lực lớn nhất trong môi trường lãi suất cao

Derek Tang chỉ rõ, kỳ vọng lạc quan mà chu kỳ đầu tư vào AI dựa vào hiện là một trong những mắt xích dễ tổn thương nhất dưới môi trường tiền tệ thắt chặt hiện tại.

Quản lý danh mục đầu tư cấp cao Charlie Ripley tại Allianz Investment Management giải thích cơ chế truyền dẫn: Các doanh nghiệp công nghệ AI "siêu quy mô" (hyperscalers) có thể đầu tư vốn lên tới 1.000 tỷ USD/năm trong nhiều năm tới, các doanh nghiệp này phụ thuộc mạnh vào huy động vốn vay. Lãi suất dài hạn tăng sẽ làm tăng chi phí vay, thu hẹp biên lợi suất đầu tư.

Theo bài báo, Chủ tịch Rockefeller International Ruchir Sharma gần đây viết trên Financial Times nêu lên mối lo tương tự: Khi lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ lên đến 5%, các tập đoàn công nghệ lớn buộc phải cạnh tranh trực tiếp với chính phủ trên thị trường nợ, một số doanh nghiệp do đó có thể bị đẩy khỏi kênh huy động vốn, chu kỳ thịnh vượng của AI có nguy cơ bị chi phí vay cao kết thúc sớm.

Charlie Ripley cũng đồng ý rằng, một khi lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm chạm ngưỡng 5%, có thể là điểm kích hoạt làn sóng bán tháo trên thị trường.

Tín dụng tư nhân và ngành bảo hiểm: Rủi ro hệ thống bị coi nhẹ

Điểm dễ tổn thương thứ hai do Derek Tang chỉ ra là ngành bảo hiểm hiện phân bổ lượng lớn vào tín dụng tư nhân.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) trước đó đã cảnh báo về vấn đề này: một số hoặc toàn bộ các công ty bảo hiểm do các quỹ cổ phần tư nhân sở hữu có độ minh bạch thấp, đồng thời xu hướng phân bổ vào tài sản thu nhập cố định rủi ro cao. Khi môi trường lãi suất biến động mạnh gây tổn thất, rủi ro có thể lan truyền từ ngành bảo hiểm sang hệ thống ngân hàng, tạo chuỗi truyền dẫn liên ngành quy mô hệ thống.

Tang nhận định: “Đây là lĩnh vực tôi cho rằng các nhà đầu tư cần quan tâm nhiều hơn.”

Đợt tăng lãi suất này khác biệt căn bản với các khủng hoảng lịch sử

Dù các điểm rủi ro đã khá rõ ràng, ông Hirt của Vanguard cho rằng chu kỳ tăng lãi suất tiềm năng lần này khác căn bản với những chu kỳ từng tạo ra khủng hoảng tài chính lớn trước đây và không nên so sánh đơn giản.

Ông chỉ ra rằng, việc ngân hàng Silicon Valley sụp đổ năm 2023 và chính quyền Orange County ở California phá sản năm 1994 đều xảy ra khi Fed đột ngột đảo ngược kỳ vọng của thị trường - khi đó lãi suất tăng cực nhanh từ mức thấp, khiến thị trường không kịp trở tay. Còn lần này, tình hình hoàn toàn khác:

Fed từ 2022 đến 2024 đã trải qua một chu kỳ tăng lãi suất mạnh, mặt bằng lãi suất vẫn cao, thị trường không lạ với hướng đi chính sách. Nếu Fed tiếp tục tăng lãi suất, đó chủ yếu là tìm mức phù hợp để tạo sức ép giảm lạm phát, chứ không phải đảo ngược toàn bộ câu chuyện thị trường.

Bài báo cho rằng nhận định này đã cung cấp một số cơ sở tự vệ tâm lý cho thị trường, nhưng các chuyên gia đều nhấn mạnh tính dễ tổn thương cấu trúc ở chuỗi vốn AI và lĩnh vực tín dụng tư nhân vẫn cần được theo dõi sát sao.