Tăng lãi suất có thể kiểm soát lạm phát Mỹ? Báo cáo CPI sẽ định hướng quyết định của Fed vào tuần tới, nhưng thuế quan, giá dầu và đầu tư AI có thể khiến hiệu quả chính sách bị nghi ngờ

Vietstock.vn cho biết, các quan chức Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trước đó đã phát đi tín hiệu, cho biết nếu lạm phát không sớm được cải thiện, họ sẵn sàng tăng lãi suất. Tuy nhiên, theo quan điểm của một số nhà phân tích, sau này họ có thể nhận ra rằng, đối mặt với nhiều yếu tố đang đẩy giá lên hiện nay, công cụ chính sách cốt lõi này có tác dụng kiềm chế rất hạn chế.

Báo cáo Chỉ số Giá tiêu dùng (CPI) sẽ được công bố vào thứ Sáu sẽ quyết định liệu các nhà hoạch định chính sách có tăng lãi suất vào tuần tới hay không. Các quan chức nhấn mạnh, họ cần có bằng chứng xác thực cho thấy lạm phát tiềm ẩn đang quay trở lại mục tiêu 2% của Fed. Theo hợp đồng tương lai, các nhà đầu tư hiện dự đoán khả năng Fed tăng lãi suất tại cuộc họp ngày 15-16 tháng 9 là khoảng 60%.

"Các yếu tố thúc đẩy chính khiến lạm phát cao hơn so với xu hướng là chiến sự Iran, thuế quan và tình trạng thiếu chip. Ngay cả khi Fed tăng lãi suất một hoặc hai lần, cũng khó có thể thay đổi căn bản bối cảnh hiện tại," bà Stephanie Roth - nhà kinh tế trưởng tại Wolfe Research nhận định.

Hai động lực lớn dẫn đến lạm phát năm nay là thuế quan và giá năng lượng, thường ít nhạy cảm với lãi suất. Yếu tố thứ ba, là xây dựng hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), cũng dường như không bị ảnh hưởng nhiều bởi lãi suất, xét đến hàng chục tỷ USD đầu tư đổ vào lĩnh vực này. Trong khi đó, lo ngại lạm phát tiếp tục ở mức cao và nợ công của chính phủ không ngừng phình to đã đẩy chi phí vay của các hộ gia đình Mỹ tăng lên.

Theo dự báo trung vị của một khảo sát các nhà kinh tế, báo cáo CPI tháng 8 được kỳ vọng sẽ cho thấy lạm phát tổng thể tăng 0,4% so với tháng trước, lạm phát lõi tăng 0,2% so với tháng trước.

Trước khi dữ liệu được công bố, các tín hiệu từ quan chức Fed trái ngược nhau: một số cho rằng đã đến lúc tăng lãi suất, số khác lại tin rằng áp lực giá đang dịu lại.

Dưới đây là tổng hợp nguyên nhân gây ra lạm phát lần này, cũng như việc tăng lãi suất sẽ tác động thế nào đến nền kinh tế nói chung.

Cú sốc cung ứng

Thông thường, ngân hàng trung ương tăng lãi suất để nâng chi phí vay, giảm tổng cầu và kiềm chế lạm phát. Nhưng việc tăng lãi suất không phù hợp để ứng phó với những cú sốc cung ứng gần đây khiến giá cả gia tăng và áp lực lạm phát bùng phát trở lại.

Chiến tranh Iran bùng nổ vào tháng 2 đã đẩy giá dầu toàn cầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng, làm tăng chi phí nhiên liệu, kéo lạm phát tổng thể đi lên. Giá năng lượng cao là một trong những lý do khiến CPI tổng thể tháng 8 dự kiến tăng so với tháng trước.

Chính sách thương mại thì gây ra một cú sốc khác bằng cách đẩy giá hàng hóa ngoại nhập tăng và làm co hẹp nguồn cung. Tổng thống Mỹ Donald Trump vào tháng 4/2025 đã công bố thuế quan toàn diện, đây là một phần trong loạt biện pháp dựng hàng rào thương mại với nhiều lần thay đổi vì các vụ kiện tại tòa và thương lượng kéo dài với các nước khác.

Nhiều quan chức Fed cho rằng, giai đoạn chịu tác động nặng nhất của thuế quan đã qua, song họ vẫn cảnh giác với bằng chứng cho thấy áp lực giá cả đang phổ biến hơn – điều này có thể gia tăng nhu cầu thắt chặt lãi suất.

"Các bằng chứng hiện có cho thấy tác động của thuế quan đối với giá cả đã phần lớn lan truyền vào lạm phát, còn mối lo của tôi trước đây là giá năng lượng tăng sẽ lan sang nhiều mặt hàng và dịch vụ khác thì hiện chưa xảy ra, ít nhất là cho đến nay," thành viên Hội đồng Fed Christopher Waller cho biết.

Trí tuệ nhân tạo và ngành xây dựng

Lãi suất cao đang đè nặng lên thị trường nhà ở, nhưng gần như không tác động đến nhu cầu trung tâm dữ liệu và linh kiện trọng yếu.

Kể từ tháng 9/2024, việc làm xây dựng nhà ở liên tục giảm do lãi suất cao và giá nhà cao khiến doanh số sụt giảm. Tuy nhiên, tổng việc làm xây dựng tháng 8 lại đạt kỷ lục, nhờ tuyển mới trong chuyên ngành phi dân cư và xây lắp công trình khởi sắc – điều này có thể phản ánh tác động của AI.

JP Morgan cho biết, các thông báo đầu tư vốn vào trung tâm dữ liệu liên tục tăng vọt, quy mô liên quan đến năm 2030 có thể lên tới 5,5 nghìn tỷ USD.

Các nhà kinh tế của Barclays nhận định, "tấm đệm AI" này đang làm công việc của Fed thêm phức tạp, bởi nó ngăn cơ chế truyền thống của chính sách tiền tệ: thị trường nhà ở suy yếu dẫn đến cắt giảm lao động ngành xây dựng và tạo hiệu ứng dây chuyền trong kinh tế. Hồi 2022, khi Fed bắt đầu tăng lãi suất, doanh số bán nhà đã lao dốc. Đến nay, doanh số vẫn quanh mức thấp.

"Nền kinh tế nhạy cảm với lãi suất thấp hơn đáng kể so với các chu kỳ trước," ông Ajay Rajadhyaksha – Chủ tịch nghiên cứu toàn cầu của Barclays nhấn mạnh.

Phân tích của Barclays cho thấy, các nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây lớn dùng hơn 90% dòng tiền kinh doanh để đầu tư cơ sở hạ tầng AI. "Họ khó có khả năng xem xét lại kế hoạch chi tiêu chỉ vì chi phí tài trợ cho trung tâm dữ liệu tăng thêm 50 đến 75 điểm cơ bản," Rajadhyaksha và trưởng nhóm kinh tế Mỹ của Barclays Mark Jannoni viết trong báo cáo.

Chi tiêu tiêu dùng và vay mượn

Do phần lớn các yếu tố thúc đẩy lạm phát gần đây khó bị ảnh hưởng bởi việc tăng lãi suất, các quan chức Fed có thể sẽ phải gây sức ép tăng lên bộ phận kinh tế chịu tác động trực tiếp hơn từ chi phí vay cao: người tiêu dùng.

Dù Fed chưa tăng lãi suất, nhưng với việc thị trường tự động nâng chi phí vay, các hộ gia đình Mỹ đã cảm thấy sức ép. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm hôm thứ Tư đã lên cao nhất kể từ 2023. Trong khi đó, lãi suất vay thế chấp tuần trước cũng chạm đỉnh hơn một năm qua.

Ông Christopher Hodge – kinh tế trưởng Mỹ của Natixis nhận định, khi thu nhập thực tế đứng yên, việc tăng lãi suất có thể "gây áp lực giảm lên chi tiêu tùy ý, từ đó khiến tăng trưởng chậm lại đôi chút."

Cần làm rõ là Fed cùng lúc đảm nhiệm hai mục tiêu: ổn định việc làm và kiểm soát lạm phát. Ông Hodge cho biết, khi tỷ lệ thất nghiệp vẫn thấp, các quan chức phải đối mặt với áp lực hành động quyết liệt về lạm phát, song cân nhắc chính xác là việc không đơn giản.

"Áp lực đang dồn về phía số liệu lạm phát, nhất thiết phải có kết quả thuyết phục," ông nói, "trừ khi một lần nữa số liệu cho thấy rõ rệt là lạm phát đang cải thiện, bằng không tín hiệu yếu hơn sẽ thúc đẩy tăng lãi suất vào tuần tới."