Việc sáp nhập giữa SpaceX và xAI làm gia tăng mối đe dọa đối với OpenAI

　　Trong phần lớn ba năm qua, công ty trí tuệ nhân tạo xAI thuộc sở hữu của Elon Musk luôn cố gắng thách thức các phòng thí nghiệm AI hàng đầu, bao gồm cả OpenAI—công ty mà ông từng đồng sáng lập nhưng sau đó trở mặt thành đối thủ. Tuy nhiên, kết quả đạt được lại không đồng đều: sản phẩm chủ lực là chatbot Grok của xAI nhiều lần lên báo vì tạo ra các phát ngôn bài Do Thái và hình ảnh liên quan đến tình dục, khiến những sự kiện tiêu cực này thu hút sự chú ý vượt xa các đột phá về công nghệ mà nó đạt được.

　　Hiện tại, Musk đang cố gắng tận dụng một trong những thực thể kinh doanh thành công nhất của mình để thúc đẩy nỗ lực xây dựng hệ thống AI mạnh mẽ hơn. Ngày 2/2, ông tuyên bố xAI sẽ sáp nhập với SpaceX, tạo thành một công ty mới trị giá lên tới 1,25 nghìn tỷ USD. Thương vụ sáp nhập này được kỳ vọng sẽ giúp xAI tiếp cận nhiều hơn với sức mạnh tính toán, nhân tài và dữ liệu—chính là “ba yếu tố thần thánh” trong phát triển AI.

　　Giống như các công ty khởi nghiệp AI khác, xAI đang tiêu tốn tiền mặt rất nhanh cho việc xây dựng mô hình AI, đầu tư vào trung tâm dữ liệu, chip và các khoản khác, với mức chi tiêu gần 1 tỷ USD mỗi tháng. Trong quá trình này, công ty đã gánh khoản nợ doanh nghiệp lên tới 5 tỷ USD, một con số khổng lồ đối với một công ty khởi nghiệp trẻ. Tuy nhiên, quy mô xây dựng hạ tầng AI của họ vẫn nhỏ hơn nhiều so với OpenAI, tổ chức đã lên kế hoạch đầu tư hơn 1,4 nghìn tỷ USD cho trung tâm dữ liệu và chip.

　　Musk cho biết, mục tiêu của SpaceX là triển khai các trung tâm dữ liệu lên không gian. Tham vọng đậm chất khoa học viễn tưởng này có thể sẽ nâng cao đáng kể sức mạnh tính toán mà xAI có thể sử dụng. “Về lâu dài, trí tuệ nhân tạo không gian (AI ngoài không gian) rõ ràng là con đường duy nhất để mở rộng quy mô,” Musk phát biểu trong tuần này. Bất kể những dự án này có được triển khai (và khi nào), SpaceX vẫn có thể hỗ trợ đáp ứng nhu cầu sức mạnh tính toán dưới mặt đất cho xAI.

　　Công ty sản xuất tên lửa này sở hữu bảng cân đối tài chính khỏe mạnh hơn nhiều, đủ sức hỗ trợ các khoản đầu tư như vậy, và có thể khiến số liệu lãi lỗ của xAI trở nên hấp dẫn hơn với Phố Wall. Điều quan trọng là, công ty vũ trụ này cũng đang lên kế hoạch IPO trong năm nay, điều này sẽ mang đến cho xAI thêm nguồn tiền mặt và có thể giúp công ty này vượt xa các đối thủ cũng đang ấp ủ kế hoạch niêm yết như OpenAI và Anthropic.

　　Joseph Alagna, đối tác sáng lập của công ty quỹ Buttonwood Funds, đồng thời là cổ đông của SpaceX và xAI, cho biết: “Thương vụ sáp nhập này sẽ mang lại cho họ một lượng vốn khổng lồ, có thể vượt xa những gì họ có thể tự huy động với tư cách là doanh nghiệp tư nhân.”

　　Mark Hackett, chiến lược gia thị trường trưởng của Nationwide Funds Group, nhận định công ty hợp nhất mới này “ít nhất trong giai đoạn đầu sẽ được xem là một khoản đầu tư theo chủ đề không gian, chứ không đơn thuần là một công ty trí tuệ nhân tạo.” Ông nói, “Nhóm nhà đầu tư mà công ty có thể tiếp cận rộng lớn hơn rất nhiều so với các công ty thuần AI.”

　　Việc công ty mới hợp nhất tiến hành IPO còn có thể hút bớt một phần dòng tiền trên thị trường đang khao khát đặt cược vào AI tạo sinh tiên tiến nhưng thiếu cơ hội, qua đó phần nào làm giảm ảnh hưởng của đợt niêm yết OpenAI. Đồng thời, trong môi trường cạnh tranh khốc liệt nơi các nhà nghiên cứu AI có thể nhận gói lương lên tới chín con số, lên sàn có thể giúp xAI thu hút và giữ chân nhân tài.

　　Giống như các doanh nghiệp khác của Musk, xAI cũng mang tiếng là yêu cầu thời gian làm việc kéo dài và nhân viên làm việc quá sức. Lâu nay, nhiều nhân viên đã đăng bài trên mạng kể về việc họ làm việc liên tục hơn 30 giờ mỗi ca, thậm chí ngủ ngay tại văn phòng. Benjamin De Kraker, cựu nhân viên xAI, trước đây viết trên nền tảng X: “Khi bạn tạo ra môi trường nơi nhân viên đua nhau xem ai kiệt sức nhất, ai thiếu ngủ nhất, thì điều đó sẽ gây hại. Nhiều nhân viên xAI đúng là như vậy, có người còn đăng bài nói mình mệt đến mức lái xe về nhà cũng suýt không tỉnh táo nổi.”

　　Tuy nhiên, thị trường mà xAI tham gia đông đúc hơn nhiều so với hầu hết các công ty khác của Musk (đặc biệt ở giai đoạn khởi nghiệp). Trong số 11 thành viên sáng lập (không tính Musk), đã có 3 người rời đi. Ngoài ra, nhiều lãnh đạo chủ chốt bao gồm cả giám đốc tài chính và tổng cố vấn pháp lý cũng đã rời công ty. Mike Liberatore, cựu giám đốc tài chính, chỉ sau vài tháng làm việc đã rời đi vào năm ngoái và đầu quân cho đối thủ OpenAI.

　　Nỗi lo về việc nhân viên làm việc quá sức chắc chắn vẫn sẽ tiếp diễn, nhưng hiện tại, xAI có thể sử dụng lợi thế là công ty sắp niêm yết, với tiềm năng lợi nhuận lớn từ quyền chọn cổ phiếu để thu hút và giữ chân nhân viên cũ mới. Lợi thế lớn hơn nữa là xAI giờ đây đứng sau là một “cây đại thụ”—SpaceX, công ty được ngưỡng mộ rộng rãi và có thể đưa tên lửa, vệ tinh lên không gian.

　　Cuối cùng, SpaceX còn có thể cung cấp cho xAI một đường truyền dữ liệu quý giá. Dịch vụ Internet vệ tinh “Starlink” của họ gần đây đã cập nhật chính sách bảo mật, nhấn mạnh rằng có thể thu thập thông tin cá nhân của người dùng cho mục đích đào tạo mô hình, bao gồm dữ liệu tài chính, vị trí cũng như bất kỳ tập tin nào được tải lên qua email và mạng xã hội. Chính sách này cũng quy định Starlink có quyền chia sẻ các thông tin đó với bất kỳ công ty nào sáp nhập (chẳng hạn như xAI).

　　Bất kỳ dữ liệu mới nào đều sẽ được xAI hoan nghênh. Cho đến nay, nền tảng xã hội X thuộc sở hữu của Musk vẫn là nguồn dữ liệu huấn luyện cốt lõi cho chatbot Grok. Trong khi đó, các đối thủ như OpenAI và Alphabet (Google) lại đã ký các thỏa thuận cấp phép để lấy nội dung từ nhà xuất bản và nền tảng.

　　Dù có sáp nhập với SpaceX hay không, công ty AI khởi nghiệp của Musk vẫn đối mặt với nhiều thách thức lớn, bao gồm hình ảnh thương hiệu gây tranh cãi cùng với sự giám sát ngày càng nghiêm ngặt đối với Grok vì phát tán hình ảnh nhạy cảm. Mối lo về “bong bóng AI” tiềm tàng trên thị trường có thể sẽ là gánh nặng cho công ty sau khi lên sàn. Ngoài ra, cạnh tranh giữa các nhà phát triển mô hình AI vẫn rất khốc liệt.

　　Các công ty khởi nghiệp AI hàng đầu như OpenAI và Anthropic đều đã liên minh chặt chẽ với các tập đoàn công nghệ lớn để giữ vị thế dẫn đầu trong cuộc đua AI toàn cầu. Còn Musk dường như đặt cược vào việc có thể tái tạo mô hình liên minh này trong đế chế kinh doanh của riêng mình để hỗ trợ xAI.

　　“Đừng bao giờ đánh giá thấp Elon Musk,” Alagna chia sẻ, “Tôi thực sự nghĩ rằng ông ấy luôn có những bước đi dự phòng.”

Biên tập viên phụ trách: Lưu Minh Lượng