10 illik ABŞ dövlət istiqrazlarının gəliri 5%-i aşarkən, Yaponiya dövlət istiqrazlarının gəliri də 3%-i keçib və qlobal istiqraz bazarında təzyiq sürətlə artır!

Qlobal istiqraz bazarı son onilliklərin ən ciddi sınağı ilə üz-üzədir. 10 illik ABŞ dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi 5%-i keçərək 2007-ci ildən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb, eyni zamanda, Yaponiya dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi də 3%-i aşaraq son 30 ilin zirvəsini görüb. Enerji qiymətlərinin kəskin artımı, inflyasiyanın yüksək qalması və suveren borcun genişlənməsi üçlü təzyiq olaraq qlobal borc bazarındakı satışı daha da gücləndirir.

Çərşənbə axşamı Asiya ticarət sessiyasında 10 illik ABŞ istiqrazlarının gəlirliliyi bir ara 5.02%-ə çatıb və ardıcıl ikinci gün 2007-ci ildən bəri ən yüksək səviyyədə olub. Eyni zamanda, Yaponiya 10 illik dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi 3.03%-ə qalxıb, bu da son 30 ilin ən yüksək göstəricisidir. Bu həftə Federal Reserve və Yaponiya Bankı hər ikisi faiz dərəcələrinə qərar verməli olacaq – bazar ümumilikdə Federal Reserve-in faizləri artıracağına, Yaponiya Bankının isə faiz dərəcəsini son 31 ilin maksimumuna yüksəldəcəyi gözlənilir. Bazar hissləri zəifdir, hər hansı siyasət siqnalı sapması yeni bir şok dalğasına səbəb ola bilər.

Bu dəfə qlobal istiqraz bazarındakı satış tək bir səbəbdən qaynaqlanmır. Gəlirliliyin davamlı artmasının əsas tətikçisi, Yaxın Şərqdəki gərginliyin yaratdığı neft qiymətlərinin yüksəlməsidir – Brent nefti Asiyada 1.6% bahalaşaraq hər barel üçün 107.3 dollar olub. Eyni zamanda, şirkətlər süni intellekt xərclərini maliyyələşdirmək üçün kütləvi borc emissiyası həyata keçirirlər, bu həm bazarda istiqrazların təklifini çoxaldır, həm də artıq möhkəm olan ABŞ iqtisadiyyatına əlavə stimul verir.

Struktur baxımından, dünya hökumətlərinin borc buraxılışı genişlənib, həm vaxtı çatmış borcları yenidən maliyyələşdirmək, həm də büdcə kəsirlərini ödəmək üçün vəsait lazımdır. Əsas mərkəzi banklar isə artıq kvant yumşaltma dövrünün dövlət istiqrazı alışı proqramlarından çıxıblar, ənənəvi alıcıların tələbatı azalıb, bazar daha çox qiymətə həssas marginal investorların istiqrazları almaq imkanına güvənir.

Singapore Bankının baş iqtisadçısı Mansoor Mohi-uddin bildirib: "Qlobal dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi artır, Yaxın Şərqdə neft şoku, davam edən inflyasiya və mərkəzi bankların faizləri yenidən artırması hamısı tələbi aşağı salır."

Yaponiya borc bazarının üz-üzə qaldığı təzyiqlər də nəzərəçarpacaqdır. Reuters-ə əsasən, Yaponiya hökuməti bu çərşənbə axşamı istehlak vergisinin azaldılması planını rəsmi şəkildə təsdiqləyəcək – ərzaq məhsulları üzrə istehlak vergisi 8%-dən 1%-ə endiriləcək və bu tədbir iki il müddətində, 2027-ci il apreldən tətbiq ediləcək. Bu siyasət 5 trilyon yendən çox vergi çatışmazlığı yaradacaq və plana konkret maliyyələşdirmə mənbəsi göstərilməyib, bu da Yaponiya fiskal dayanıqlılığı ilə bağlı bazarın narahatlığını artırır.

Bundan əlavə, Bloomberg xəbər verir ki, Yaponiya hökuməti orta müddətli müdafiə xərclərini ÜDM-in 3.5%-i səviyyəsində müəyyənləşdirməyi düşünür, bu da NATO müttəfiqləri ilə ayaqlaşmaq deməkdir. Westpac Banking Corp-un fikrincə, Yaponiya üçün əlavə müdafiə xərcləri qlobal borc bazarına daha ağır təzyiq göstərəcək.

Mitsubishi UFJ Morgan Stanley Securities-in baş istiqraz strategisti Keisuke Tsuruta bildirir ki, ilin sonu büdcə layihəsi Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq edilənədək bazar qeyri-müəyyənlik altında qalacaq. "Hazırda gələn il üçün borc emissiyasının miqdarını proqnozlaşdırmaq çətindir, bazarda gərginlik davam edəcək."

5% bazarın diqqətlə izlədiyi mühüm fikr nöqtəsidir və investorlara və siyasətçilərə fəaliyyət üçün əsas olan hədd kimi çıxış edir. 10 illik ABŞ istiqrazlarının gəlirliliyi əvvəllər 2023-cü il oktyabrın 23-də və bu həftənin birinci günü qısa müddətə bu səviyyəni keçsə də, hər iki halda 5%-dən yuxarı qiymətlə bağlanmayıb – son dəfə 5%-dən yuxarı bağlanma 2007-ci ildə baş vermişdi.

Bu səviyyə daha geniş aktiv bazarı üçün nəzərəçarpacaq təsirə malikdir. Gəlirliliyin 5%-ə çatması, investorların növbəti on il üçün 5% illik risksiz gəlir əldə etməsini təmin edir, bu isə əvvəlcə fond bazarına axacaq vəsaiti başqa tərəfə yönəldə bilər. Hilbert Group-un baş portfel meneceri Jesse Marre qeyd edir: "Bir dəfə 5% aşılarsa, riskli aktivlər artıq narahatlıq doğurmağa başlayır."

ING Groep NV-nin Amerika araşdırma rəhbəri Padhraic Garvey daha qətiyyətli bir proqnoz verir: "Vəziyyət daha da pisləşəcəkmi? Bəli. 10 illik gəlirlilik 5%-i həqiqətən keçəndə, 6% bazarın gündəminə gələcək. 5%-dən 6%-ə gedən yol isə daha geniş bazar üçün əvvəlkindən qat-qat çətin həzm olunacaq."

Bazarın hazırda ən çox diqqət etdiyyi məsələ bu həftə Federal Reserve-in faiz dərəcəsi qərarıdır.

BMO Capital Markets-in strategisti Vail Hartman bildirir ki, əgər Federal Reserve heç bir dəyişiklik etməzsə, inflyasiyaya qarşı mübarizəsində olan etibarı əhəmiyyətli dərəcədə zərbə alacaq; amma faiz artıma getsə də, Federal Reserve sədri Walsh mətbuat konfransında və ya nöqtə diaqramında güvercin siqnallar versə, o zaman istiqraz investoru inflyasiya riski üçün daha yüksək gəlirlilik tələb edə bilər.

Westpac Banking Corp-un maliyyə bazarı strategiya rəhbəri Martin Whetton qeyd edir: "Federal Reserve-in faiz artımı və neft qiymətlərinin davamlı yüksəlişi ABŞ gəlirliliyini bir daha artıracaq, bazarın bazar günü 5%-i sınaqdan çıxardığı vəziyyəti artıq normaya çevrilməlidir, istisna deyil."

UBS Group-un Amerika istiqraz strategiyası rəhbəri Phoebe White isə deyir ki, uzunmüddətli gəlirliliyin azalma potensialı məhduddur. O bildirir ki, real iqtisadiyyatda aşkar zəiflik əlamətləri yoxdur, ABŞ borc bazarının təklifi və tələbi 2007-ci illə müqayisədə tam fərqlidir, "xarici rəsmi investorlar kimi fürsətçi qurumların ABŞ dövlət istiqrazlarına olan struktur tələbi əhəmiyyətli dərəcədə azalıb".