Logic giao dịch AI thay đổi! Từ Nhật - Hàn đến Mỹ, cổ phiếu chip toàn cầu lao dốc, các thương vụ IPO nổi tiếng bị trì hoãn, liên tiếp báo động từ các đột phá công nghệ của Changxin

Vào thứ Ba ngày 13 tháng 10, làn sóng bán tháo cổ phiếu chip AI tiếp tục lan rộng. Từ Hàn Quốc, Nhật Bản đến Mỹ, ngành bán dẫn toàn cầu bị ảnh hưởng nặng nề.

Chỉ số giá cổ phiếu tổng hợp Hàn Quốc (KOSPI) đóng cửa giảm 5,5%, nhà sản xuất chip nhớ Nhật Bản Kioxia giảm hơn 10%. Trong phiên giao dịch chứng khoán Mỹ, chỉ số bán dẫn Philadelphia (SOX) từng giảm hơn 3%, Micron Technology (MU) giảm hơn 6%, SanDisk (SNDK), Seagate Technology (STX) và Western Digital (WDC) cũng giảm mạnh, khi chạm đáy trong ngày đều mất gần 6%.

Làn sóng bán tháo này không chỉ xuất phát từ một yếu tố duy nhất. Phân tích của Reuters chỉ ra rằng sau gần bốn năm đầu tư mạnh vào hạ tầng AI, tâm lý thị trường đang thay đổi: lãi suất tăng, biến động thị trường trái phiếu gia tăng, chi phí tài trợ cho AI tăng cao và khả năng hiện thực hóa lợi nhuận từ chi tiêu vốn khổng lồ đang bị xem xét nghiêm ngặt hơn.

Tuần trước, Firmus – nhà vận hành trung tâm dữ liệu được Nvidia sở hữu cổ phần – đã hoãn kế hoạch IPO 5 tỷ USD tại Australia; cùng thời điểm, Changxin Technology của Trung Quốc công bố tiến độ nghiên cứu kiến trúc DRAM 4F², khiến thị trường càng lo ngại về cạnh tranh trong ngành chip nhớ.

Tiến bộ công nghệ của Changxin có thể là tác nhân trực tiếp kích hoạt làn sóng bán tháo cổ phiếu chip nhớ, nhưng sâu xa hơn là việc nhà đầu tư bắt đầu chuyển từ đuổi theo tăng trưởng AI sang đánh giá lợi suất đầu tư.

Người trong giới Wall Street chỉ ra rằng, trong các cổ phiếu liên quan AI tăng mạnh năm nay, cổ phiếu chip nhớ đặc biệt dễ trở thành đối tượng chốt lời; khi giao dịch dày đặc và định giá cao, các tín hiệu cạnh tranh mới có thể dễ dàng dẫn đến bán tháo tập trung. Tuy nhiên, một số chuyên gia phân tích cho rằng Changxin vẫn chưa đạt được sản xuất hàng loạt, nhất là ở các lĩnh vực tiên tiến như bộ nhớ băng thông cao (HBM), chưa đủ đe dọa tức thời cho các hãng Hàn Quốc.

Thay đổi logic giao dịch AI: Từ theo đuổi tăng trưởng đến đặt vấn đề lợi nhuận

Kể từ khi OpenAI ra mắt ChatGPT, dòng vốn liên tục đổ vào các công ty bán dẫn, nhà vận hành trung tâm dữ liệu, doanh nghiệp cơ sở hạ tầng viễn thông, cùng các công ty hưởng lợi từ xây dựng năng lực AI. Làn sóng đầu tư này đã đẩy cổ phiếu chip lên cao, đồng thời làm tăng mạnh chi tiêu vốn cho xây dựng trung tâm dữ liệu và máy chủ.

Nhưng giờ đây, vết rạn nứt của các giao dịch này đang lan sang các thị trường khác nhau. Reuters cho biết dấu hiệu điều chỉnh tài sản liên quan đã xuất hiện từ tháng Sáu, gần đây lan sang cả thị trường chính và thị trường tín dụng. Tuần trước, Firmus do Nvidia hỗ trợ đã hoãn IPO trị giá 5 tỷ USD tại Australia do sự quan tâm của nhà đầu tư suy giảm, cho thấy thị trường vốn đang đánh giá rủi ro dự án hạ tầng AI ngày càng nghiêm ngặt.

Thị trường trái phiếu cũng phát tín hiệu thận trọng. Khi nhu cầu tài trợ liên quan đến AI tăng lên, nhà đầu tư ngày càng chú ý hơn đến chi phí tài trợ doanh nghiệp và năng lực trả nợ. Tencent Holdings ngày thứ Ba phát hành trái phiếu bằng USD và đồng Nhân dân tệ tại Hong Kong, lợi suất định hướng cho trái phiếu USD kỳ hạn 10 năm cao hơn trái phiếu chính phủ Mỹ cùng kỳ khoảng 1,15 điểm phần trăm. SoftBank Nhật Bản tháng trước đã phát hành trái phiếu lãi suất cao trị giá 4,5 tỷ USD, kỳ hạn bảy năm rưỡi, cam kết mức lãi tối đa 9,75%.

Lãi suất và biến động trái phiếu trở thành động lực quan trọng để thị trường định giá lại. Damian Boy, chiến lược gia danh mục đầu tư tại Wilson Asset Management Sydney, cho biết thay đổi chủ chốt không chỉ là lợi suất trái phiếu tăng mà còn gồm rủi ro biến động thị trường trái phiếu tăng, sự thay đổi này đang truyền dẫn sang định giá nhiều loại tài sản. Ông cho rằng cơn sốt chi tiêu vốn trong lĩnh vực AI có thể dịu lại, một số bên tham gia cũng sẽ chịu tác động.

Nhóm nghiên cứu của BlackRock hôm thứ Hai đã giảm triển vọng thị trường chứng khoán Mỹ xuống “trung lập”, lý do là xây dựng hạ tầng AI có thể gây biến động thị trường và chuyển sang ưa chuộng trái phiếu ngắn hạn Mỹ. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hôm thứ Ba cũng cảnh báo, ảnh hưởng của việc điều chỉnh thị trường AI có thể lan tỏa toàn cầu. Dù đầu tư AI hứa hẹn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, khả năng đầu tư này tạo ra lợi nhuận khớp với kỳ vọng vẫn không chắc chắn.

Điều này cho thấy điểm trọng tâm của thị trường đang thay đổi: trước đây, nhà đầu tư chủ yếu đặt cược vào tăng trưởng nhu cầu năng lực AI và các doanh nghiệp liên quan mở rộng chi tiêu vốn; nay, chi phí vốn, khả năng tài trợ bền vững và tỷ lệ lợi nhuận đầu tư đang là biến số quan trọng ảnh hưởng tới giá trị định giá.

Từ Hàn – Nhật đến Mỹ, cổ phiếu chip hứng chịu bán tháo xuyên thị trường

Lực giảm ở thị trường châu Á ngày thứ Ba kéo dài sang Mỹ. Chỉ số tổng hợp Hàn Quốc (KOSPI) từng giảm hơn 6% trong phiên, giảm liền năm phiên giao dịch; Kioxia niêm yết tại Tokyo đóng cửa giảm hơn 13%; cổ phiếu Samsung Electronics và SK Hynix của Hàn Quốc lần lượt giảm hơn 7% và 10%.

Cổ phiếu chip Mỹ cũng chịu áp lực. Chỉ số bán dẫn Philadelphia (SOX) thứ Hai giảm khoảng 2,7%, tiếp tục giảm sâu trong phiên thứ Ba, khi đáy trong ngày đã mất hơn 3%, dự kiến sẽ giảm liền năm phiên giao dịch – chuỗi giảm dài nhất gần 17 tháng.

Cổ phiếu liên quan đến lưu trữ và lưu dữ liệu giảm đặc biệt mạnh. Micron Technology (MU) từng giảm hơn 6% trong phiên, khi đáy trong ngày thì Seagate Technology (STX) giảm gần 8%, Western Digital (WDC) giảm hơn 7%, SK Hynix phiên Mỹ (SKHY) giảm hơn 6%, SanDisk (SNDK) giảm gần 6%.

Làn sóng điều chỉnh này gây chú ý vì các cổ phiếu liên quan trước đó đã tăng mạnh. Tính đến đóng cửa thứ Hai tuần này, chỉ số bán dẫn Philadelphia năm nay vẫn tăng khoảng 72,8%, cổ phiếu Micron tăng hơn 240% trong năm. Đà tăng mạnh trước đó khiến nhà đầu tư nhạy cảm hơn với định giá, mức tập trung cổ phiếu và rủi ro cạnh tranh tiềm ẩn.

Từ các ông lớn chip nhớ của Hàn Quốc đến cổ phiếu chip Mỹ, phạm vi bán tháo ngày càng rộng, chứng tỏ lo ngại không chỉ bó hẹp trong tiến bộ công nghệ của một doanh nghiệp. Nhà đầu tư đang đánh giá lại nền tảng định giá toàn chuỗi sản xuất phần cứng AI, cùng với việc chi tiêu vốn không ngừng tăng liệu có đem lại lợi nhuận và dòng tiền đủ lớn hay không.

Đột phá công nghệ của Changxin khiến lo ngại, Phố Wall cho rằng nhà đầu tư nhân cơ hội chốt lời

Tiến độ nghiên cứu kiến trúc DRAM 4F² của Changxin Technology đã trở thành chất xúc tác mới cho làn sóng điều chỉnh cổ phiếu chip nhớ lần này.

Theo báo cáo của Thời báo Chứng khoán Thượng Hải, chủ tịch Changxin Technology – ông Cao Kan Yu – đã trình bày tại hội nghị Chip tích hợp và ghép Chip lần thứ 4 diễn ra ngày 9–10 tháng 10 về việc nghiên cứu kỹ thuật DRAM, kiến trúc 4F² và kết nối lai, đồng thời công bố dự kiến năm cuối năm sẽ ra mắt sản phẩm bộ nhớ DDR5 RDIMM máy chủ mới tích hợp các công nghệ này.

Hiện tại, ngành DRAM chủ yếu dùng kiến trúc lưu trữ 6F². Kiến trúc 4F² mà Changxin nghiên cứu sử dụng transistor VSG (gate bao quanh theo chiều dọc) tự phát triển để thay đổi bố cục ma trận lưu trữ, tăng khả năng kiểm soát gate, khắc phục rò rỉ điện và giảm diện tích ô lưu trữ, qua đó tăng mật độ lưu trữ. Nếu có thể sản xuất ổn định hàng loạt, hướng phát triển này sẽ giúp doanh nghiệp Trung Quốc tăng sức cạnh tranh ở mảng RAM máy chủ.

Tuy nhiên, tác động thực sự của tiến bộ Changxin với các ông lớn chip nhớ hiện tại vẫn chưa được thị trường đồng thuận.

Robert Pavlik – nhà quản lý danh mục đầu tư cao cấp tại Dakota Wealth – mô tả diễn biến này là làn sóng chốt lời. Ông cho rằng khi nhà đầu tư nhận ra nguy cơ cạnh tranh tiềm tàng, họ có thể đồng loạt tìm đường thoát. Diễn giải này cho thấy ở các nhóm cổ phiếu giao dịch đông đúc, dù nguy cơ mới chưa khiến thị phần thực sự thay đổi, vẫn có thể gây bán tháo tập trung.

Phân tích truyền thông nhấn mạnh rằng tiến bộ kỹ thuật của Changxin có ý nghĩa nhưng không nên đánh đồng với việc lập tức trở thành mối đe dọa cho các hãng hiện tại.

Phillip Wool – chiến lược gia trưởng thị trường tại Rayliant Global Advisors – cho rằng tiến bộ kỹ thuật của Changxin là cột mốc quan trọng cho ngành chip Trung Quốc, nhưng quy mô bán tháo cổ phiếu chip nước ngoài ngày thứ Ba có thể không tương xứng với nguy cơ thực tế hiện nay. Ông nhận định Changxin chưa chứng minh được khả năng sản xuất hàng loạt, thị phần còn thấp hơn nhiều so với Samsung Electronics và SK Hynix. Quan trọng hơn, tranh luận hiện tại chủ yếu xoay quanh kiến trúc DRAM thông thường, không phải HBM; trong tương lai gần, các hãng Hàn Quốc vẫn chiếm ưu thế lớn ở HBM.

Vey-Sern Ling – cố vấn cổ phiếu cấp cao của UBS – cũng cho rằng nhà đầu tư đang tìm lý do chốt lời, nhất là với nhóm cổ phiếu AI và chip nhớ tăng mạnh từ đầu năm đến giờ. Quãng đường cho các doanh nghiệp Trung Quốc ở lĩnh vực HBM và các sản phẩm tiên tiến vẫn còn dài.

Hai quan điểm này không mâu thuẫn: tiến bộ của Changxin có thể làm thay đổi kỳ vọng cạnh tranh trong tương lai của nhà đầu tư, nhưng chưa đồng nghĩa với khả năng thách thức toàn diện các ông lớn chip nhớ quốc tế. Với các cổ phiếu chip nhớ tăng mạnh trước đó, thay đổi kỳ vọng cạnh tranh có thể là lý do giảm tỷ lệ nắm giữ, chứ chưa phải bằng chứng chắc chắn rằng nền tảng lợi nhuận đã đảo chiều.

Elon Musk hôm thứ Hai cũng bình luận về ngành chip nhớ Trung Quốc trên mạng xã hội. Ông cho rằng một khi Trung Quốc nắm được phương pháp chế tạo một sản phẩm, năng lực sản xuất quy mô lớn thường vượt qua các khu vực khác trên thế giới, lấy pin lithium và ngành năng lượng mặt trời làm ví dụ. Ông nói thêm Trung Quốc dường như đang nhanh chóng vượt qua các chuẩn RAM phổ biến như LP5 và LP6.

Tuy nhiên, việc phát triển công nghệ, ra mắt sản phẩm, kiểm tra khách hàng và sản xuất hàng loạt là các giai đoạn khác nhau. Tiến bộ của Changxin làm gia tăng chú ý về cạnh tranh, nhưng thông tin hiện nay chưa đủ chứng minh công ty này đã có năng lực cạnh tranh thương mại đủ để thay đổi cục diện ở thị trường RAM máy chủ cao cấp.

Chi phí vốn và lợi nhuận đầu tư AI trở thành bài toán mới của thị trường

Điều chỉnh cổ phiếu chip chỉ là một phần của sự thay đổi rộng lớn hơn. Khi xây dựng hạ tầng AI tiếp tục tiêu tốn vốn, thị trường ngày càng quan tâm tới chi phí tài trợ, quy mô đầu tư và dòng tiền tương lai của các doanh nghiệp liên quan.

Chen Fuyang – CEO Broadcom – phát biểu tại Singapore hôm thứ Hai rằng vốn có thể là một trong những yếu tố lớn nhất hạn chế tăng trưởng ngành AI. Ý kiến này nhấn mạnh thực tế mà làn sóng đầu tư AI đang đối mặt: dù nhu cầu năng lực tính toán vẫn mạnh, nguồn vốn và giá vốn có thể cản trở tốc độ xây dựng.

Đồng thời, nhà đầu tư còn phải đánh giá liệu chi tiêu hạ tầng AI có thể liên tục chuyển hóa thành doanh thu và lợi nhuận hay không. Trung tâm dữ liệu, chip và hạ tầng điện đều cần đầu tư dài hạn, nhưng khả năng thu hồi lợi nhuận đúng tiến độ sẽ quyết định khả năng tài trợ, dòng tiền và định giá doanh nghiệp.

IMF trong báo cáo mới nhất hôm thứ Ba cũng nhắc nhở rằng lợi ích kinh tế của đầu tư liên quan tới AI có thể kém hơn kỳ vọng của một số nhà đầu tư. Nếu chi tiêu tiếp tục mở rộng còn lợi nhuận thực và năng suất không tăng cùng nhịp, việc định giá lại tài sản liên quan có thể càng trở nên mạnh mẽ.

Vì vậy, sự suy giảm cổ phiếu chip lần này phản ánh không chỉ lo lắng về cạnh tranh trong ngành chip nhớ mà còn sự nhạy cảm tăng lên của toàn bộ giao dịch AI với chi phí vốn và tỷ suất lợi nhuận.

Không phải kết thúc xu hướng AI, thị trường bắt đầu đánh giá ai sẽ thực sự tạo ra lợi nhuận

Mặc dù cổ phiếu chip chứng kiến bán tháo liên tiếp, thị trường vẫn chưa đồng thuận rằng chu kỳ đầu tư AI đã kết thúc. Sau khi ra mắt mô hình AI mới hôm thứ Hai, Meta tăng giá cổ phiếu khoảng 3,4%, cho thấy nhà đầu tư đánh giá tiến bộ công nghệ cụ thể và năng lực cạnh tranh sản phẩm không hoàn toàn đồng bộ với toàn ngành bán dẫn.

Marc Velan – Giám đốc đầu tư tại Lucerne Asset Management Singapore – nhận định cú sốc của thị trường Hàn Quốc phản ánh nhiều hơn vấn đề điều chỉnh vị trí và chi phí vốn, chứ không phải nền tảng nhu cầu AI đã xấu đi. Ông cho rằng chu kỳ AI có thể bước sang giai đoạn mới, nhà đầu tư sẽ tập trung vào năng lực hiện thực hóa thương mại và tỷ suất lợi nhuận đầu tư, thay vì chỉ đặt cược vào mở rộng hạ tầng.

Điều này cũng giải thích vì sao bán tháo cổ phiếu chip hiện nay không nên đồng nhất với việc nhu cầu AI sụp đổ. Nhu cầu năng lực tính toán AI có tiếp tục tăng, đầu tư hạ tầng có đem lại lợi nhuận hợp lý và cạnh tranh trong ngành chip nhớ có làm giảm tỷ suất lợi nhuận hay không, là các vấn đề liên quan nhưng không đồng nhất.

Với thị trường, điều quan trọng tiếp theo không chỉ là các doanh nghiệp AI sẽ đầu tư bao nhiêu vốn, mà là vốn đầu tư đó có chuyển hóa thành doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền hay không. IPO đình đám bị hoãn, chi phí tài trợ tăng, biến động trái phiếu gia tăng và thay đổi kỳ vọng cạnh tranh do tiến bộ của Changxin, tất cả cùng vẽ nên bức tranh mới cho logic giao dịch lần này.

Làn sóng đầu tư AI chưa hẳn đã kết thúc, nhưng giai đoạn dựa hoàn toàn vào kỳ vọng tăng trưởng để đẩy giá trị định giá đã bắt đầu bị kiểm tra nghiêm ngặt hơn. Khi chi phí vốn tăng, cạnh tranh thay đổi và bất định về lợi nhuận thương mại cùng lúc ảnh hưởng tới giá, thì làn sóng điều chỉnh cổ phiếu chip toàn cầu có thể là tín hiệu thị trường đang định giá lại rủi ro và lợi ích đầu tư AI.