Từ "ICU đến KTV"! Câu chuyện "AI" dao động hai chiều khiến các nhà đầu tư mệt mỏi

Thị trường cổ phiếu AI đã trải qua một vòng xoáy cực đoan từ bán tháo hoảng loạn sang đà tăng hưng phấn chỉ trong hai tuần, hàng trăm tỷ đô la dòng vốn ra vào dữ dội theo sự thay đổi của câu chuyện, khiến các nhà đầu tư mệt mỏi ứng phó.

Trong hai tuần qua, cổ phiếu liên quan đến AI đã trình diễn một "tàu lượn siêu tốc" chóng mặt — trước tiên là bị ảnh hưởng nặng nề do các nhà lãnh đạo ngành kêu gọi làm chậm quá trình phát triển AI, chỉ số Nasdaq 100 "bay hơi" hơn 600 tỷ USD vốn hóa trong hai ngày; sau đó lại nhờ Meta ra mắt thành công trợ lý cá nhân, thị trường công nghệ phục hồi mạnh mẽ, chỉ số Nasdaq 100 từ đáy ngày 15/9 đến cuối tuần đã phục hồi 3 nghìn tỷ USD vốn hóa, thiết lập kỷ lục cao nhất từ đầu tháng 6 đến nay.

Theo Bloomberg ngày 27/9 đưa tin, con lắc tâm lý dao động mạnh giữa hai thái cực “AI sẽ hủy diệt loài người” và “AI sẽ giúp bạn hủy dịch vụ đăng ký không mong muốn”. Rhys Williams, Giám đốc chiến lược của Wayve Capital Management, nói thẳng: “Biên độ dao động ở cả hai hướng đều gây sốc, từ góc độ cơ bản rất khó để giải thích.” Nancy Tengler, CEO của Laffer Tengler Investments, tổng kết: “Đây là một thị trường được dẫn dắt bởi câu chuyện và cứ mỗi tuần câu chuyện lại đảo chiều một lần.”

Hoảng loạn: Một bài viết kích hoạt bán tháo 600 tỷ USD

Ngòi nổ cho biến động dữ dội này xuất phát từ bài viết của CEO Anthropic Dario Amodei vào ngày 12/9.

Amodei trong bài viết đã kêu gọi làm chậm tiến trình phát triển các mô hình AI tiên tiến, hành động này nhanh chóng nhận được sự ủng hộ của CEO OpenAI Sam Altman và CEO SpaceX Elon Musk, càng làm gia tăng lo ngại của thị trường về rủi ro tồn tại của AI.

Phản ứng của thị trường diễn ra gần như ngay lập tức. Trong ngày giao dịch đầu tiên sau bài viết của Amodei, cổ phiếu cơ sở hạ tầng AI bị bán tháo mạnh - nhà đầu tư lo sợ rằng nếu phát triển bị phanh lại thì nhu cầu về thiết bị tính toán sẽ suy giảm.

Chỉ số Nasdaq 100 giảm 1,5% trong ngày 14-15/9, các cổ phiếu như CoreWeave và Lam Research đều giảm hơn 9%, tổng cộng "bay hơi" hơn 600 tỷ USD vốn hóa trong hai ngày.

Tham lam: Meta "Muse" kích hoạt phục hồi, 3 nghìn tỷ USD quay trở lại mạnh mẽ

Tuy nhiên, cảm xúc hoảng loạn đã nhanh chóng tan biến trong tuần trước. Sự bùng nổ của trợ lý cá nhân Muse thuộc Meta đã trở thành chất xúc tác mới đảo ngược tâm lý thị trường.

Cổ phiếu Meta tăng vọt 11% chỉ trong một ngày thứ Hai, khiến công ty mẹ của Facebook và Instagram có ​​khả năng thiết lập hiệu suất tốt nhất trong hơn một thập kỷ — trước đó cổ phiếu này chịu áp lực do thị trường nghi ngờ liệu chi tiêu khủng cho AI có thể chuyển hóa thành lợi nhuận không.

Ngành chip AI và bán dẫn đồng loạt tăng mạnh: Arm Holdings tăng vọt 17% trong một ngày, Intel và AMD đều tăng hơn 9%, chỉ số bán dẫn Philadelphia (SOX) tăng tổng cộng 6% từ thứ Hai đến thứ Ba. Đến thứ Sáu tuần trước (25/9), Nasdaq 100 đã lấy lại tổng cộng 3 nghìn tỷ USD vốn hóa kể từ đáy ngày 15/9.

Cùng lúc đó, năng lực AI nâng cao cũng khơi mào một làn sóng bán tháo các doanh nghiệp "nạn nhân". Thị trường dự đoán AI agent sẽ thay thế lao động con người trong các kịch bản như so sánh giá, đặt lịch trình và chăm sóc khách hàng — các doanh nghiệp dựa vào mô hình thu phí đăng ký hoặc môi giới sẽ chịu ảnh hưởng đầu tiên: nhà bảo hiểm Allstate giảm 8,9% tuần trước, nhà mạng truyền hình cáp Charter Communications giảm mạnh 12%, Planet Fitness giảm 14%.

Lịch sử lặp lại: Biến động tâm lý cực đoan không phải lần đầu tiên

Sự thay đổi cảm xúc nhanh chóng không hề xa lạ với thị trường đã được AI thúc đẩy trong gần bốn năm qua này.

Đầu năm 2025, sự ra đời của mô hình AI DeepSeek tại Trung Quốc từng khiến cổ phiếu bán dẫn tụt dốc hàng loạt, Nvidia giảm sốc 17% trong một ngày. Đầu năm nay, việc Anthropic phát hành công cụ AI mới cũng gây ra làn sóng bán tháo lớn từ các công ty SaaS đến các tổ chức quản lý tài sản.

Dù nỗi sợ lúc đó sau này được chứng minh là quá đà, nhưng tầm quan trọng của AI đối với thị trường và nền kinh tế ngày càng lớn, các ông lớn công nghệ và startup AI liên tục gia tăng quy mô đầu tư, khiến tác động từ những biến động càng trở nên nhạy cảm.

Sự biến động của ngành bán dẫn là minh chứng rõ nhất. Chỉ số SOX đã tăng gấp đôi từ đầu năm đến ngày 22/6, sau đó giảm mạnh 29% cho đến đáy ngày 29/7. Dù hồi phục phần nào, chỉ số này vẫn thấp hơn đỉnh tháng 6 là 13%.

Ngoài ra, lãi suất tiếp tục tăng đang đẩy chi phí phát triển AI lên cao hơn, các trung tâm dữ liệu cũng phải đối mặt với phản ứng xã hội ngày càng mạnh mẽ — đây đều là những rủi ro bổ sung mà nhà đầu tư buộc phải cân nhắc ngoài câu chuyện chi tiêu cho AI.

Giảm định giá: Khủng hoảng hay cơ hội?

Làn sóng bán tháo dữ dội đã khiến định giá của một số cổ phiếu AI rơi về vùng hợp lý hơn, và điều này cũng làm dấy lên bất đồng.

JoAnne Feeney, nhà quản lý danh mục của Advisors Capital Management, giữ quan điểm lạc quan: "Bạn không cần tin rằng tốc độ tăng trưởng này sẽ kéo dài 5 năm để tiếp tục nắm giữ cổ phiếu như Nvidia hoặc Broadcom, bởi định giá hiện đã giảm xuống rất nhiều", Feeney cho biết, công ty bà đồng thời nắm giữ cả hai mã này. "Chúng tôi cho rằng rất có thể chúng ta đang ở đêm trước khi thị trường hâm nóng lại mối quan tâm đến các doanh nghiệp thụ hưởng cốt lõi trong hạ tầng AI."

Theo dữ liệu Bloomberg, định giá gần đây của Nvidia đã giảm xuống mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ — P/E dự phóng 12 tháng chưa tới 17 lần, chỉ bằng một nửa mức đỉnh năm 2025.

Tuy nhiên, Daniel Pilling, nhà quản lý danh mục tại Sands Capital Management, vẫn giữ thái độ thận trọng.

"Chúng tôi quản lý vị thế này với sự khiêm tốn rất lớn, bởi không ai biết được tương lai công nghệ này sẽ đi tới đâu. Về tổng thể, tôi cho rằng tâm lý thị trường dành cho AI lúc này có lẽ nghiêng về lo lắng, khác xa so với trạng thái lạc quan hồi tháng 5, tháng 6."

Tengler thì nhận định, tâm lý hoài nghi phổ biến này chính là dấu hiệu của một thị trường lành mạnh. "Bạn không muốn thấy sự cuồng nhiệt, giống như bong bóng Internet cuối những năm 1990," bà nói.

Các nhà đầu tư sẽ đón nhận tín hiệu quan trọng mới trong tuần này. Nhà sản xuất chip nhớ Micron Technology sẽ công bố báo cáo tài chính sau phiên giao dịch thứ Tư, thị trường sẽ nắm bắt những cập nhật mới nhất về triển vọng chi tiêu AI.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng dù kết quả tài chính ra sao, sóng cảm xúc mãnh liệt của thị trường có lẽ vẫn khó dịu lại. Bill Mann, Giám đốc chiến lược đầu tư và quản lý danh mục của Motley Fool Asset Management (quản lý khoảng 2,7 tỷ USD), nhận định:

"Tập trung vào chủ nghĩa ‘AI tận thế’ rất dễ, mà tập trung vào ‘AI sáng tạo’ cũng không khó. Đây sẽ là thực tế mà chúng ta phải đối mặt lâu dài trên thị trường."