Lợi suất trái phiếu Mỹ 5%, giá dầu 120 USD, chỉ số VIX 25? Kịch bản ác mộng của thị trường đang trở thành hiện thực

Thị trường trái phiếu Mỹ đang phát đi những tín hiệu cảnh báo ngày càng khó có thể bỏ qua. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm tiến sát ngưỡng quan trọng 5%, giá dầu tăng bùng nổ thúc đẩy kỳ vọng lạm phát, giá các mặt hàng nông sản đồng thời leo thang, chỉ số biến động cũng thức tỉnh – nhiều áp lực chồng chất khiến viễn cảnh “ác mộng” mà thị trường lo sợ nhất đang từng bước trở thành hiện thực.

Lợi suất trái phiếu 10 năm của Mỹ đã rõ ràng vượt qua ngưỡng kháng cự 4,8%, thị trường tập trung toàn bộ sự chú ý ở mốc tâm lý 5%. Nếu giá đóng cửa đứng vững trên 5%, lợi suất sẽ thoát khỏi vùng vận động nhiều năm qua, phía trên gần như không còn ngưỡng kháng cự hiệu quả nào.

Trong khi đó, chỉ số VIX tuần này tăng rõ rệt, thị trường quyền chọn đang tái định giá rủi ro cực đoan một cách mạnh bạo, nhu cầu phòng hộ Delta thấp tăng vọt, độ lệch (skew) tăng mạnh.

Tuy nhiên, tình thế này không hẳn chỉ đơn thuần là một chiều đi xuống. Bong bóng cổ phiếu công nghệ trong lịch sử từng nhiều lần kiềm chế tác động tiêu cực từ xu hướng tăng lãi suất, tỷ lệ bán khống trên Nasdaq đã tích tụ khoảng 35% kể từ giữa tháng 6, các nhà đầu tư tổ chức nhìn chung vẫn giữ thái độ quan sát thận trọng – điều này đồng nghĩa rằng nếu tâm lý đảo ngược, xu hướng ép bán khống cũng không thể xem nhẹ.

Lợi suất tiến sát 5%, cảnh báo trên thị trường trái phiếu ngày càng rõ rệt

Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm đã vượt qua ngưỡng kháng cự 4,8% một cách thuyết phục, đang tiến gần đến mức quan trọng mang tính cột mốc là 5%. Thị trường nhìn chung đánh giá 5% là ranh giới chủ chốt – một khi giá đóng cửa vượt và đứng vững trên mức này, lợi suất chính thức rời khỏi dải biến động nhiều năm, phía trên thiếu các hỗ trợ kỹ thuật rõ nét, biên độ tăng tiếp theo khó dự đoán.

Động lực thúc đẩy lợi suất tăng không chỉ đến từ riêng thị trường trái phiếu. Giá dầu tăng bùng nổ đang truyền dẫn trực tiếp sang mặt bằng lãi suất, thị trường đã bắt đầu thảo luận khả năng giá dầu vượt ngưỡng 120 USD. Cùng lúc, chỉ số hàng hóa nông nghiệp của Bloomberg (BCOM Agriculture Index) cũng đồng pha tăng với lợi suất đầu cuối. Dữ liệu lịch sử cho thấy, giá nông sản và lợi suất biến động mạnh thường đi kèm với nhau. Nếu giá thực phẩm tiếp tục leo thang, sẽ càng làm tăng áp lực lạm phát tổng thể, khiến không gian cho các ngân hàng trung ương chuyển sang chính sách nới lỏng càng bị thu hẹp.

Dữ liệu của Goldman Sachs (GS) cho thấy, khi lãi suất tiếp tục leo thang, áp lực lên thị trường chứng khoán sẽ dần bộc lộ. Mức lãi suất hiện tại đã bước vào vùng từng gây ảnh hưởng lớn đến định giá cổ phiếu trong lịch sử.

Chỉ số VIX thức tỉnh, định giá rủi ro cực đoan bị tái xác lập ồ ạt

Diễn biến trên thị trường biến động đặc biệt đáng chú ý. Chỉ số VIX tuần này tăng rõ rệt, xuất hiện dấu hiệu tăng “quá mức” so với S&P 500 – chỉ số chứng khoán chưa xuất hiện trạng thái bán tháo hoảng loạn, nhưng thị trường quyền chọn đã đi trước điều chỉnh định giá rủi ro cực đoan, nhu cầu phòng hộ Delta thấp bùng nổ, độ lệch (skew) tăng cao, cho thấy các định chế tài chính đang tích cực mua bảo hiểm cho các kịch bản giảm sâu bất thường.

Chuyên gia phân tích Garrett của Goldman Sachs định lượng rủi ro này bằng mô hình của mình. Mô hình này so sánh VIX (đảo ngược) với trạng thái chạm các ngưỡng kỹ thuật của chiến lược CTA, kết quả cho thấy: mức độ xấu đi của các yếu tố kỹ thuật hiện tại tương ứng với giai đoạn VIX tiệm cận 25 trong quá khứ, trong khi VIX hiện mới quanh 18. Điều này có nghĩa, nếu áp lực kỹ thuật tiếp tục, biến động có khả năng tăng mạnh hơn nữa.

Trước đó, thị trường ở trạng thái tự mãn rõ rệt. Định giá xuyên tài sản đầy mâu thuẫn – chỉ số chứng khoán gần như không biến động, biến động giảm về đáy, trong khi rủi ro lãi suất và lạm phát lại không ngừng tích tụ. Khi cửa sổ biến động mùa thu mở ra, nghịch lý này đang được hiệu chỉnh nhanh chóng.

Độ bền cổ phiếu công nghệ và tích lũy bán khống, cuộc chiến hai chiều tăng cao

Bên cạnh các yếu tố rủi ro, thị trường vẫn tồn tại nhiều lực đối trọng không thể coi thường. Kinh nghiệm lịch sử cho thấy, các đợt bong bóng cổ phiếu công nghệ có khả năng kìm hãm tác động tiêu cực của việc tăng lãi suất. Lấy ví dụ cuối những năm 1990, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ 30 năm tăng khoảng 200 điểm cơ bản, Nasdaq ghi nhận mức tăng tổng cộng hơn 200%, trong giai đoạn Fed nâng lãi suất 100 điểm cơ bản, chỉ số này vẫn tăng hơn 100%. Kể từ khi ChatGPT ra mắt, chỉ số Nasdaq 100 (NDX) và lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ 30 năm tiếp tục đồng pha tăng, quy luật lịch sử này dưới làn sóng câu chuyện AI hiện nay có tính tham khảo lớn.

Đồng thời, việc tích lũy các vị thế bán khống cũng có thể trở thành chất xúc tác làm thị trường tăng mạnh. Theo dữ liệu của Goldman Sachs, từ giữa tháng 6 đến nay, tỷ lệ bán khống NDX đã tăng khoảng 35%.

Về tâm lý tổ chức, ông John Flood của Goldman Sachs sau chuyến đi châu Á mới đây nhận xét mức độ thận trọng với AI và thị trường chung khiến ông rất bất ngờ. Đợt sụp đổ động lượng hồi tháng 7 để lại nhiều tổn thương tâm lý rõ rệt, một số quỹ phòng hộ châu Á bị thổi bay hơn 20% lợi nhuận từ đầu năm. Địa chính trị, lãi suất và lạm phát là chủ đề áp đảo trong các cuộc hội thoại với khách hàng, cả vị thế và tâm lý đều ở mức thấp.

Theo Flood, làn sóng IPO sắp tới có thể sẽ là chất xúc tác kéo các tổ chức và nhà đầu tư nhỏ lẻ quay lại các tài sản rủi ro. Vị thế nhẹ, hoài nghi sâu sắc và chất xúc tác tiềm ẩn cùng tồn tại – với bức tranh này, hướng của “giao dịch đau đớn” (pain trade) vẫn là đi lên.