Khi tỷ giá hối đoái trở thành công cụ địa chính trị: Mỹ-Nhật hợp tác "vũ khí hóa" đồng yên, thị trường buộc phải viết lại công thức định giá

VietnamBiz biết rằng, hành động can thiệp phối hợp chưa từng có giữa Mỹ và Nhật Bản nhằm hỗ trợ đồng yên có thể sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến mô hình hành vi của thị trường trong tương lai.

Nhật Bản trước đây không phải chưa từng can thiệp vào thị trường ngoại hối, nhưng quy mô của hành động lần này đã vượt xa các đợt trước. Quan trọng hơn cả, động thái này nhận được sự hậu thuẫn công khai từ phía Mỹ; theo báo cáo, can thiệp không được thực hiện trực tiếp qua USD/JPY mà thông qua các giao dịch chéo EUR/JPY, đồng thời kèm theo tín hiệu chính trị rõ ràng.

Một số nhà đầu tư cho rằng, động thái lần này mang nhiều ý nghĩa quan trọng.

“Bộ Tài chính Nhật Bản cùng Bộ Tài chính Mỹ đã thành công trong việc biến đồng yên thành một vũ khí tài chính,” ông Jesper Koll, chuyên gia tại Monex Group cho biết, đồng thời chỉ ra đây thực chất là một biện pháp răn đe thị trường. Ông cho rằng, việc can thiệp này đã vượt ra ngoài phạm vi quản lý ngoại hối truyền thống, bởi hai nước phối hợp tận dụng bảng cân đối tài sản công nhằm dẫn dắt tâm lý thị trường. Ông bổ sung: “Khi hai quốc gia có chủ quyền cùng tập trung những nguồn lực ngày càng khan hiếm vào một mục tiêu chung, thị trường buộc phải chú ý tới tín hiệu này.”

Đợt can thiệp phối hợp lần này là lần đầu tiên kể từ năm 1998 mà Mỹ và Nhật Bản cùng mua vào đồng yên, đồng thời cũng là hoạt động phối hợp đầu tiên của hai nước kể từ sau trận động đất lớn ở miền Đông Nhật Bản năm 2011, khi Nhóm Bảy quốc gia công nghiệp phát triển (G7) thực hiện hành động phối hợp để kéo giảm giá trị đồng yên.

Công cụ chính trị

Ông Koll cũng chỉ ra rằng, hành động lần này cũng chưa từng có tiền lệ về mặt tín hiệu chính trị. Bằng cách kết hợp hậu thuẫn chính trị và sức mạnh tài chính, Mỹ và Nhật Bản có ý định làm tăng chi phí cho các vị thế bán khống đồng yên – tức là bảng cân đối tài sản quốc gia của hai nước sẽ đứng về phía đối lập của các giao dịch đó.

Giáo sư Eswar Prasad của Đại học Cornell cho rằng đây giống như một biện pháp phòng thủ, tuy vậy ông cũng thừa nhận rằng động thái này cho thấy chính sách tỷ giá ngày càng bị ràng buộc với yếu tố địa chính trị. “Can thiệp vào thị trường tiền tệ rõ ràng mang đậm màu sắc địa chính trị,” ông Prasad nhận định và chỉ ra rằng chính phủ Trump dường như có xu hướng ủng hộ các ngân hàng trung ương của những quốc gia được xem là phù hợp với ưu tiên của Mỹ.

Một số nhà phân tích so sánh sự kiện này với việc Mỹ hỗ trợ đồng peso dưới thời Tổng thống Argentina Javier Milei. Khi đó, Argentina đang tiến sát đến kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ quan trọng với tình trạng bất ổn tiền tệ gia tăng. Vào tháng 9 và tháng 10 năm 2025, chính quyền Trump đã can thiệp và cung cấp gói hỗ trợ toàn diện, sử dụng Quỹ Ổn định Tỷ giá (ESF) của Bộ Tài chính, thực hiện hoán đổi tiền tệ trị giá 20 tỷ USD với ngân hàng trung ương Argentina, đồng thời mua vào peso trên thị trường mở.

“Benson là nhân vật then chốt xuyên suốt quá trình này. Vẫn là Bộ Tài chính đó, vẫn là ESF đó, vẫn cùng một cẩm nang thao tác – sử dụng các biện pháp ngoại hối như một công cụ cho chính sách ngoại giao,” ông Michael Gayed, Giám đốc Chiến lược Đầu tư tại Tactical Rotation Management cho biết, “Sự hậu thuẫn với Argentina là nhằm hỗ trợ cho một đồng minh.”

Tương tự, ông David Roche, chiến lược gia tại Quantum Strategy, cũng cho rằng động cơ của Mỹ có thể không chỉ giới hạn ở ổn định tài chính hoặc thị trường trái phiếu chính phủ, mà các yếu tố chính trị cũng có thể đóng vai trò quan trọng. “Có thể ông ấy chỉ đơn giản muốn lấy lòng đồng minh của mình là bà Sanae Takaichi.”

Bộ Tài chính Mỹ đã không phản hồi về yêu cầu bình luận.

Các chiến lược gia cho rằng, đợt can thiệp lần này sẽ làm thay đổi cách suy nghĩ của các nhà đầu tư về đồng yên.

“Đặc biệt, điều này sẽ làm thay đổi logic chi phí nguồn vốn trong các giao dịch carry trade,” ông Billy Leung, chiến lược gia đầu tư của Global X ETFs nhận định, “Nếu giờ đây nhà đầu tư xem rủi ro can thiệp là một mối đe dọa thực tế và có tính phối hợp, nhiều khả năng họ sẽ thận trọng hơn với các vị thế bán khống quy mô lớn đối với đồng yên và chuyển sang tìm kiếm các đồng tiền vay mượn thay thế.”

Lâu nay, đồng yên luôn là lựa chọn chủ đạo làm đồng tiền tài trợ cho các giao dịch carry toàn cầu – nhà đầu tư vay đồng yên lãi suất thấp sau đó đầu tư vào các tài sản sinh lợi cao hơn ở nước ngoài.

Ông Leung bổ sung thêm, hệ quả rộng hơn là “chính sách tỷ giá tự thân” sau một thập niên ngủ yên, giờ đây lại trở thành nguồn rủi ro cho thị trường. Nếu nhà đầu tư dần chuyển sang các đồng tiền khác để tài trợ, như đồng euro, có thể làm tái cấu trúc cách phân bổ vị thế trên thị trường ngoại hối chính.

Ông Masahiko Loo, chiến lược gia cấp cao về thu nhập cố định tại State Street Global Advisors, cũng cho rằng sự kiện lần này đòi hỏi các trader phải càng lúc càng đưa yếu tố địa chính trị vào định giá. “Sự thay đổi lớn nhất là các trader giờ đây phải tính tới một biến số mới trong mô hình xác định giá – hàm phản ứng chính sách, thay vì chỉ đơn thuần dựa trên các yếu tố vĩ mô cơ bản.”