“Ván cờ tinh vi” của phố Wall? Từ quỹ AI đình đám bị sập đến sự bùng nổ cổ phiếu công nghệ, vốn nhà nước bị nghi sử dụng quỹ Castle để “gỡ bom” rủi ro AI

Theo ứng dụng tài chính Zhihui, sau nhiều tuần rối loạn do bong bóng AI vỡ, Phố Wall hôm thứ Năm đã chứng kiến một tin tức gây chấn động: quỹ đầu cơ huyền thoại Situational Awareness (SA) do nhà đầu tư nổi tiếng Thung lũng Silicon và cựu nghiên cứu viên OpenAI Leopold Aschenbrenner sáng lập đã phải chịu "thảm họa diệt vong" do sử dụng đòn bẩy cao vào các cổ phiếu AI trọng điểm. Được biết, quỹ này đã buộc phải bán gấp danh mục đầu tư cổ phiếu niêm yết trị giá lên tới 16 tỷ USD cho Citadel do Ken Griffin quản lý. Sự kiện biểu tượng này không chỉ đánh dấu "cái chết" của ngôi sao sáng nhất thời đại các quỹ AI trên Phố Wall, mà việc toàn bộ thông tin xấu được tiết lộ đã kích hoạt cú phục hồi mạnh mẽ của chứng khoán Mỹ trong đêm.

Tuy nhiên, trong giới trader Phố Wall lại lan truyền một câu chuyện khác. Trong phiên bản này, đây không chỉ là một vụ nổ vị thế thông thường — việc Citadel chớp nhoáng nhận chuyển giao số "chip đẫm máu" này trong chưa đầy 24 giờ càng là một nước cờ được dàn dựng hết sức tinh vi bởi sự đan xen của địa chính trị, chính sách ngành và cuộc chơi quyền lực tài chính.

Từ tỷ suất hàng năm 439% đến sụp đổ tức thì: Bong bóng AI trên đòn bẩy

Tốc độ sụp đổ của Situational Awareness thậm chí còn nhanh hơn cả tốc độ nổi lên của nó. Chỉ vài tuần trước, Aschenbrenner vẫn là nhà quản lý quỹ "hot" nhất Thung lũng Silicon. Với bài nghiên cứu dài xuất bản năm 2024 mang tên Situational Awareness dự đoán chính xác nút thắt năng lực tính toán AI, ông trở thành huyền thoại chỉ sau một đêm.

Với sự tập trung cao độ vào cơ sở hạ tầng AI và sử dụng đòn bẩy lớn, quỹ này đạt thành tích nổi trội. Người thạo tin cho biết cho tới cuối tháng 6/2026, tỷ suất lợi nhuận ròng của quỹ lên tới 439%; tổng lợi nhuận tích lũy từ khi thành lập vượt quá 1000%. Đầu tháng 7, quy mô tài sản quản lý từng phình to đến 45 tỷ USD.

Tuy nhiên, lợi nhuận cực đoan luôn đi kèm rủi ro cực đoan. Được biết, Aschenbrenner đã mạnh tay sử dụng đòn bẩy cao nhằm khuếch đại lợi nhuận từ các khoản đầu tư vào chip bộ nhớ AI cùng các cổ phiếu công nghệ liên quan. Trong làn sóng rút đòn bẩy khốc liệt của cổ phiếu chủ đề AI toàn cầu tháng vừa qua, quỹ SA với trọng tâm là SK Hynix (SKHY.US), Micron Technology (MU.US), SanDisk (SNDK.US) và CoreWeave (CRWV.US) đã lao dốc thảm hại. Cho riêng tháng 7, các khoản đầu tư trọng yếu đều mất giá trên 35%, việc gọi ký quỹ dưới đòn bẩy cao khiến “ngôi sao trăm tỷ” này rơi thẳng xuống vực.

Do tốc độ thua lỗ quá nhanh, Aschenbrenner từng cố gắng kêu gọi cấp vốn khẩn cấp hoặc tìm người tiếp quản, cuối cùng buộc phải tập trung vào đàm phán toàn gói với Citadel Securities để tất toán cắt lỗ ngay lập tức, tránh thua lỗ mở rộng thêm. Các nguồn tin cho hay, các công ty môi giới lớn như Bank of America, Goldman Sachs và JPMorgan luôn hỗ trợ quỹ này đáp ứng yêu cầu ký quỹ hoặc cắt giảm vị thế một cách trật tự. Tối thứ Tư, quỹ đã khẩn cấp đàm phán với nhiều tổ chức lớn nhằm bán một phần tài sản hoặc kêu gọi thêm vốn mới.

Cuối cùng, Citadel đã hoàn tất giao dịch mua lại hầu hết danh mục cổ phiếu niêm yết của quỹ chỉ trong chưa đầy 24 giờ. Theo tin, các quỹ đa chiến lược lớn như Millennium Management cũng từng tham gia dự thầu. Goldman Sachs và JPMorgan chịu trách nhiệm điều phối việc bán tài sản.

Citadel chớp nhoáng tiếp nhận và sự "ăn mừng quái dị" của thị trường Mỹ: 'Thuyết âm mưu' hiện hình

Điều thật sự khiến bầu không khí thị trường trở nên kỳ quặc là khi tin Situational Awareness bị nổ vị thế lan ra, không những chứng khoán Mỹ và đặc biệt nhóm công nghệ từng giảm sốc không sụt giá mà còn bật lên mạnh mẽ. Nhà đầu tư hầu hết cho rằng, khi tên tuổi lớn cuối cùng thuộc phe long AI dùng đòn bẩy cực đoan đã bị 'tẩy chay' hoàn toàn, áp lực bán giải chấp tạm thời đã được loại bỏ.

Cảnh tượng kịch tính nhất là ngày 30/7. Khi thông tin nổ ra, các cổ phiếu trước đây là trọng điểm của Situational Awareness cùng đồng loạt tăng vũ bão: SanDisk tăng 25,99%, CoreWeave tăng 21,51%, Nebius tăng 27,13%, SK Hynix tăng 17,52%, Micron Technology tăng 18,36%, Western Digital tăng 15,37%, AMD tăng 13%, Oracle tăng 8,34%.

Quan trọng hơn, thời điểm diễn ra cực kỳ "trùng hợp": chỉ tuần trước, Mỹ vừa tạm dừng tấn công quân sự vào Iran, nội bộ Nhà Trắng bùng nổ tranh cãi dữ dội về cấm cửa mô hình mã nguồn mở AI. Hơn nữa, thương vụ trị giá 16 tỷ USD lại hoàn tất thẩm định, định giá, giao nhận trong chưa đầy 24 giờ — ngụ ý rằng Citadel rất có thể đã dự báo trước cấu trúc nắm giữ của Situational Awareness. Dù chưa có bằng chứng về “bàn tay hữu hình” can thiệp trực tiếp vào thị trường, nhưng sự trùng hợp thời gian khiến thuyết âm mưu lan tràn mạnh mẽ.

“Người đại diện cho tư bản nhà nước”: Bối cảnh chính trị của Griffin

Trung tâm của thuyết âm mưu là thân thế của Ken Griffin – nhà sáng lập Citadel. Griffin không chỉ là một trong những nhà quản lý quỹ đầu cơ thành công nhất Phố Wall mà còn là nhà tài trợ lớn cho Đảng Cộng hòa. Ông này được cho là có vô vàn mối liên hệ với chính quyền Trump và các cơ quan tình báo lớn. Báo cáo mới nhất của Ủy ban Bầu cử Liên bang Mỹ cho hay phe Cộng hòa đã huy động được 1,1 tỷ đô la cho kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, gấp ba lần lực lượng Dân chủ. Riêng Griffin đã tặng Quỹ Lãnh đạo Thượng viện 10 triệu USD chỉ trong một khoản, là nhà tài trợ chính trị lớn thứ 5 nước Mỹ năm bầu cử 2024, rót hàng chục triệu USD vào các tổ chức chính trị Cộng hòa.

Đúng vào giai đoạn căng thẳng địa chính trị và ngành AI còn mông lung về phương hướng, việc cho một quỹ đầu cơ nắm giữ vô vàn thông tin nội bộ nhưng kiểm soát rủi ro quá lỏng lẻo như Situational Awareness lặng lẽ rút khỏi thị trường—để rồi số chip máu này rơi vào tay một “chủ thể quốc gia” hay ‘ban lãnh đạo Phố Wall’ như Citadel, một định chế tài chính có sức tiếp nhận cực mạnh, chính là nước cờ tháo ngòi nổ được tính toán kỹ càng. Việc Citadel, với ưu thế khổng lồ cả về xử lý rủi ro lẫn quan hệ tài chính-chính trị đứng ra tiếp quản các cổ phiếu đẫm máu ấy, được xem là giải pháp hậu trường của sức mạnh “nhà nước” và “giới quyền lực Phố Wall” nhằm ngăn liên hoàn vỡ nợ các tài sản chiến lược AI, tránh gây rủi ro hệ thống cho khối tài chính Mỹ.

“Tư bản nhà nước” tháo gỡ rủi ro hệ thống?

Có quan điểm cho rằng, việc Citadel tiếp nhận về bản chất là hành động “đảm ổn tài chính” có phối hợp giữa giới cầm quyền Phố Wall và ý chí quốc gia. Ba lập luận chính: Thứ nhất, Fitch trong triển vọng rủi ro toàn cầu quý III đã cảnh báo rõ ràng điều chỉnh mạnh thị trường liên quan AI là một trong các rủi ro ngắn hạn hàng đầu đối với môi trường tín dụng toàn cầu; Thứ hai, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) tương tự cảnh báo việc sụp đổ đầu tư AI có thể lan sang cả thị trường tín dụng; Thứ ba, Goldman Sachs và JPMorgan đã yêu cầu các quỹ đầu cơ tập trung quá nhiều vào tài sản công nghệ phải bổ sung ký quỹ.

Nếu số tài sản 16 tỷ USD của Situational Awareness bị giải chấp đồng loạt trên thị trường niêm yết, hệ quả sẽ là một loạt phản ứng dây chuyền giải chấp tài sản lớn hơn. Việc để các tổ chức như Citadel tiếp quản một cách có kiểm soát giống như bất ngờ rút đi một khối đá lớn từng đè lên nhóm cổ phiếu AI.

Chuyên gia kinh tế nổi tiếng Jim Cramer mô tả sự kiện lần này là một "sự kiện giải chấp", cho rằng việc bị buộc phải thanh lý có thể đánh dấu đáy của giao dịch AI. Các chuyên gia thị trường nhận định, ngay khi quỹ thanh lý xong, áp lực bán lớn đã được dỡ bỏ hoàn toàn, lập tức thu hút dòng tiền bắt đáy và lực mua đóng vị thế bán khống.

Các nhà phân tích cũng cho rằng “vụ nổ vị thế của SA” gắn chặt với “cú đảo chiều kinh điển cuối phiên của Phố Wall”, đằng sau là cùng một nhóm thao túng: trước hết ép buộc đối thủ giải chấp qua bán khống và đòn bẩy, rồi tận dụng thanh khoản giải phóng sau khi tiếp nhận để che đậy cho đợt phục hồi mạnh của thị trường.

Citadel là “găng tay trắng” của nhà nước trong “thanh lý trật tự” tài sản AI?

Một chi tiết khác đáng lưu ý là, Citadel chỉ mua lại phần danh mục đầu tư công khai có hỗ trợ vốn vay từ môi giới, còn quỹ vẫn giữ lại vị thế từ nguồn vốn tự có và các khoản đầu tư vào công ty tư nhân như Anthropic — định giá lợi nhuận khoản này khoảng 5 tỷ USD.

Bạn gái chưa cưới của Aschenbrenner, Avital Balwit, chính là Chánh Văn phòng của CEO Anthropic Dario Amodei. Người theo thuyết âm mưu cho rằng: lý do quỹ của Aschenbrenner vẫn giữ cổ phần Anthropic là bởi Anthropic vốn là “quân bài chiến lược trọng yếu” cho AI của chính phủ Mỹ — công ty này luôn được xem là đại diện cho “AI an toàn”, có mối quan hệ thân thiết với các đơn vị an ninh quốc gia. Nhờ tuyến quan hệ cá nhân này, Aschenbrenner nhận được “một phần ưu ái.”

Anthropic không chỉ là đối thủ lớn nhất của OpenAI mà còn là đối tác chiến lược của Bộ Quốc phòng Mỹ và giới tình báo trong lĩnh vực “an ninh quốc gia” AI. Người theo thuyết âm mưu chỉ ra, với kiến thức chuyên sâu về AI quân sự được Aschenbrenner thể hiện trong bài viết Situational Awareness, ông có thể đã được tham gia vào một dự án cấp quốc gia nào đó từ sớm. Khi đòn bẩy thị trường thứ cấp sụp đổ, việc Ken Griffin (người có mối quan hệ mật thiết với Nhà Trắng và Đảng Cộng hòa) trực tiếp chỉ đạo Citadel tiếp nhận số cổ phiếu này là để đảm bảo khi AI singularity đến gần, quyền sở hữu các công ty AI chủ chốt sẽ không rơi vào các quỹ chủ quyền nước ngoài hay đối thủ cạnh tranh thông qua sự việc sụp đổ của thị trường niêm yết.

Mặt khác, Citadel đã giành được với giá chiết khấu rất sâu các cổ phần nền tảng AI đầu não về năng lực tính toán và cơ sở hạ tầng điện lực, hoàn tất thu gom các “chip giá thấp” có giá trị chiến lược. Danh mục đầu tư của Situational Awareness tập trung vào lượng lớn các cổ phiếu then chốt như Micron, CoreWeave, Nebius và SK Hynix – đều là nền tảng năng lực tính toán và cơ sở hạ tầng AI cốt lõi. Nếu để Situational phải giải chấp trên thị trường niêm yết hoặc các quỹ nước ngoài nhảy vào mua gói này giá thấp, các “tài sản quốc gia an ninh AI” mà Nhà Trắng và quân đội Mỹ cực kỳ coi trọng sẽ bị vốn ngoại thôn tính.