Các lệnh trừng phạt của Trump vô tình đoàn kết các nước BRICS

Bằng cách cố gắng cô lập các đối thủ của mình, Donald Trump có thể sẽ nhận được hiệu ứng ngược lại. Dưới áp lực của các biện pháp trừng phạt thương mại, các quốc gia thuộc khối BRICS, vốn lâu nay bị chia rẽ, đang bắt đầu tiến tới một sự xích lại gần nhau về chiến lược chưa từng có. Khi căng thẳng gia tăng, Trung Quốc, Ấn Độ, Nga và các đối tác của họ dường như sẵn sàng hợp tác về kinh tế và ngoại giao hơn bao giờ hết.

Áp lực thuế quan gắn kết BRICS

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, Donald Trump đã chọn đối đầu trực diện với BRICS thông qua một chính sách thương mại quyết liệt, được đánh dấu bằng các đợt tăng thuế chưa từng có. Các con số tự nói lên tất cả và minh họa cho một chiến lược trừng phạt rõ rệt:

• Trung Quốc bị đe dọa áp thuế 145% nếu không đạt được thỏa hiệp với Washington;

• Ấn Độ bị áp thuế 50%, trong đó một nửa liên quan trực tiếp đến việc mua dầu Nga giá rẻ;

• Brazil cũng chịu mức thuế quan 50% đối với một số mặt hàng xuất khẩu;

• Nam Phi chịu mức thuế 30%, mặc dù mức độ tiếp xúc thương mại trực tiếp với Hoa Kỳ còn hạn chế;

• Ai Cập, thành viên mới của khối BRICS, có thể sẽ bị tăng thuế chỉ vì tham gia vào nhóm này.

Ajay Srivastava, cựu quan chức thương mại cấp cao của Ấn Độ, chỉ ra rằng các biện pháp trừng phạt này chỉ càng thúc đẩy một mặt trận chung: “chúng mang lại cho họ động lực chung để giảm sự phụ thuộc vào Hoa Kỳ, dù chương trình nghị sự của họ khác nhau”.

Đối mặt với áp lực bên ngoài này, các quốc gia liên minh BRICS đang đáp trả một cách đồng thuận. Ngân hàng trung ương của nhóm đã tăng cường mua vàng, và các thỏa thuận thương mại song phương bằng đồng nội tệ (nhân dân tệ, rupee, rúp) ngày càng nhiều. Động lực này, trước đây chỉ xuất hiện rải rác, giờ đã trở thành một chiến lược có chủ đích nhằm giảm sự phụ thuộc vào đồng đô la Mỹ.

Hợp tác thực dụng bất chấp căng thẳng nội bộ

Khi căng thẳng thương mại với Hoa Kỳ gia tăng, các nhà lãnh đạo của các thành viên chính trong BRICS đang chuẩn bị thể hiện sự đoàn kết tại hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), sẽ được tổ chức tại Thiên Tân, Trung Quốc.

Lần đầu tiên sau sáu năm, một hội nghị thượng đỉnh ba bên giữa Trung Quốc, Ấn Độ và Nga được lên kế hoạch. Điện Kremlin đang thúc đẩy theo hướng này, hy vọng “tăng cường cốt lõi của liên minh BRICS” và xoa dịu những căng thẳng lịch sử giữa New Delhi và Bắc Kinh. Đây là một nỗ lực có chủ đích nhằm củng cố nhóm nòng cốt trước áp lực từ phương Tây.

Sáng kiến này đi kèm với các tín hiệu hạ nhiệt song phương. Bắc Kinh và New Delhi, vốn lâu nay bất đồng về đường biên giới dài 3.500 km, đã mở lại các chuyến bay trực tiếp, tạo điều kiện thuận lợi cho việc cấp thị thực và tham gia thảo luận về nguồn cung đất hiếm, lĩnh vực mà Trung Quốc nắm giữ hơn 85% năng lực chế biến toàn cầu.

Trong chuyến thăm chính thức, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị xác nhận rằng Trung Quốc cam kết tăng cường giao hàng cho Ấn Độ, điều thiết yếu cho ngành công nghiệp quốc phòng và chuyển đổi năng lượng của nước này.

Tuy nhiên, sự nghi ngờ vẫn còn, đặc biệt là do Bắc Kinh thân cận với Islamabad và dự án đập gây tranh cãi của Trung Quốc trên cao nguyên Tây Tạng, điều khiến New Delhi lo ngại. Sự phức tạp về địa chính trị này hạn chế phạm vi của một sự xích lại gần nhau thực sự, nhất là khi Ấn Độ vẫn phụ thuộc nhiều vào thị trường Mỹ, với 77,5 billions USD xuất khẩu sang Hoa Kỳ vào năm 2024, so với khối lượng nhỏ hơn nhiều sang Trung Quốc hoặc Nga.

Tuy nhiên, vượt lên trên những căng thẳng, một logic thực dụng dường như đang hình thành. BRICS không còn chỉ là một nền tảng ý thức hệ. Khối này trở thành một không gian hợp tác linh hoạt, tập trung vào thương mại, tài chính và chuỗi cung ứng. Do đó, các dự án thanh toán bằng đồng nội tệ, các chiến dịch “Mua hàng BRICS”, và tham vọng cải cách quản trị toàn cầu (đặc biệt là thông qua WTO) đều chứng minh cho điều này. Dù dự án đồng tiền chung BRICS đang bị tạm dừng, các lựa chọn thay thế cho đồng đô la đang dần hình thành.