Sərt kriptovalyuta tərəfdarları əmindirlər ki, bir gün mərkəzsiz pul ən aşağı səviyyəyə çatacaq, dövlət valyutası və ənənəvi infrastrukturun yerini daha əlçatan, şəffaf və bu gün qlobal maliyyəni idarə edən sistemlərdən daha əlverişli yeni bir model alacaq.
Əksəriyyətimiz bu ideyanı lağa qoyur, onu xəyali bir arzudan başqa bir şey saymırıq. Kripto öz-özünə saxlama və sərhədlərarası pul göndərmə baxımından açıq üstünlükə malik olsa da, maliyyənin "Müqəddəs Qraali" həmişə əlçatmaz olub. Blockchain, hələ indiyədək, institusional səviyyəli törəmə alətləri ticarətini dəstəkləmək qabiliyyətinə malik deyil və bu, dünyanın maliyyə iqtisadiyyatının dayağı olaraq qalır. İndiyə qədər.
Yüksək həcmli və aşağı gecikməli törəmə alətləri üzrə texniki tələblər köhnə Layer-1 blockchain arxitekturalarının əsas məhdudiyyətlərini üzə çıxardı. Amma kriptofaza dəfələrlə sübut edib ki, o, innovasiyanın anasıdır. Sei və Monad kimi yeni, yüksək performanslı L1-lərin meydana çıxması, Orbs kimi güclü Layer-3 miqyaslama həlləri ilə birləşərək, blockchain-in nəhayət on-chain törəmə alətlərini açmasına imkan verən qalib formulunu təqdim edir.
On-Chain Törəmə Alətlərin Çətinliyi
Törəmə alətlər dedikdə, fyuçerslər, opsionlar və daimi müqavilələr kimi daha mürəkkəb ticarət bazarları nəzərdə tutulur və bu, ənənəvi blockchain-lərə böyük tələblər qoyur. Sadə spot ticarətdən fərqli olaraq, törəmə bazarları marjanın sürətli yenilənməsi, davamlı likvidasiya yoxlamaları və ani order kitabı uyğunlaşdırılması tələb edir. Ardıcıl işləmə üçün nəzərdə tutulmuş ənənəvi L1-lər bu yük altında tez çökür.
Birinci problem miqyaslanmadır. Ən erkən L1 blockchain-lər törəmə üçün lazım olan həcmi dəstəkləyə bilmirdi, saniyədə bir neçə əməliyyatla məhdudlaşırdı. Halbuki, bir tək yüksək həcmli daimi protokol pik dövrlərdə minlərlə TPS yarada bilər, bu isə xroniki şəbəkə tıxacı yaradan uyğunsuzluğa səbəb olurdu.
İkinci problem isə gecikmədir. Törəmə alətlərdə millisaniyələr belə önəmlidir və bu, əməliyyatların təsdiqi və yekunlaşmasının bir saniyədən az müddətdə baş verməsini tələb edir. Lakin L1-lər bu gecikməyə nail olmaqda çətinlik çəkir, nəticədə yavaş icra, sürüşmə və treyderlərin tez reaksiya vermə qabiliyyətsizliyi ortaya çıxır. Üçüncü problem isə likvidlikdir. Törəmə bazarlarının səmərəli işləməsi üçün çox dərin order kitabları və böyük likvidlik vacibdir. Amma DEX-lər təcrid olunmuş halda işlədikdə, mövcud likvidliyi onlarla protokol arasında bölür və bu mümkünsüz olur.
L1-ləri paralel işləməyə yenidən baxış
Bu məhdudiyyətlərin artan dərk edilməsi, törəmə bazarlarını asanlıqla idarə edə biləcək miqyaslanmanı artırmağı hədəfləyən yeni nəsil blockchain-lərin yaranmasına səbəb olub. Əsas yenilik ardıcıl işləmədən paralel icraya keçiddir.
Sei paralel işləmənin ən erkən öncüllərindən olub. Əməliyyatları bir-birinin ardınca yerinə yetirmək əvəzinə onları eyni vaxtda emal edir və beləliklə köhnə zəncirlərin əsas tıxanma nöqtəsini aradan qaldırır. Bu, Sei-nin miqyaslanmasını kəskin dərəcədə artırır və gecikməni azaldır, ona mürəkkəb maliyyə alətləri üçün lazım olan ötürmə qabiliyyəti qazandırır. Onun arxitekturası DEX platformaları və sürətli ticarət tətbiqləri üçün xüsusi olaraq hazırlanıb.
Monad paralelliyi daha da irəli aparır, çoxşaxəli yanaşma ilə 10,000 TPS-ə qədər nail olmağa çalışır. Paralel icra mühərrikindən əlavə, Monad yenilikçi MonadBFT konsensus mexanizmini tətbiq edir ki, bu da əməliyyatların ardıcıllığını icradan ayırır. Bu, validatorlara əməliyyat ardıcıllıqlarında razılığa gəlməyə imkan verir, paralel işləmə arxitekturasının səmərəliliyini artırır. Bundan əlavə, Monad asinxron əməliyyatlar üçün optimallaşdırılmış MonadDB adlı xüsusi verilənlər bazası istifadə edir və yüksək tezlikli yeniləmələr üçün lazım olan vəziyyət idarəçiliyini təmin edir.
Bu yeniliklərlə Sei və Monad on-chain törəmə alətləri üçün lazım olan yüksək sürətli, aşağı gecikməli baza təmin etməyə xeyli yaxınlaşıb. Növbəti səviyyəyə çatmaq üçün isə onlar daha mürəkkəb order tipləri və hesablaşmaları idarə edə, daha yüksək kapital səmərəliliyi və üstün risk idarəçiliyi təmin edə bilən xüsusi Layer-3 infrastrukturuna üz tutublar.
Sürətli ötürmə, gücləndirilmiş
Layer-3 protokolu Orbs, institusional səviyyəli törəmə bazarlarını dəstəkləmək üçün həm Sei, həm də Monad üçün kritik imkanlar yaradan tətbiq mərkəzli funksionallıq təqdim edir. Onun mərkəzsiz xidmətləri vacib bir ara qat kimi çıxış edir, ticarət təcrübəsini asanlaşdırır və blockchain istifadəçiləri üçün danışıqsız olan mərkəzsizliyi qoruyur.
1: Gryps Sei üzərində
Orbs, Gryps protokolu vasitəsilə Sei ilə mərkəzsiz alət dəstini inteqrasiya edərək daha səmərəli, yüksək ötürmə qabiliyyətli ticarət məkanı yaradıb. Orbs-un L3 xidmətləri avtomatlaşdırılmış likvidasiyalar, risk idarəçiliyi və oracle inteqrasiyası kimi əməliyyatlar üçün lazım olan mürəkkəb məntiqi təmin edir. Əslində, bu, Sei-nin şəbəkəsindən resurs tutumlu hesablamaların ayrıca, mərkəzsiz təbəqəyə ötürülməsinə imkan verir. Orbs marjanın sürətli yenilənməsi, likvidasiya yoxlamaları və order kitabı uyğunlaşdırılması ilə məşğul olur, Sei isə əsas əməliyyat emalına tam diqqət yetirir.
2: Atlantis Monad üzərində
Atlantis inteqrasiyası Monad-a bənzər imkanlar gətirir, ona ənənəvi maliyyə infrastrukturunun performansı ilə sürətli on-chain daimi müqavilələri dəstəkləməyə imkan verir. Orbs, maliyyə dərəcəsi hesablamaları və dinamik marja yeniləmələri kimi mürəkkəb daimi müqavilə mexanizmlərini idarə edən mərkəzsiz koordinasiya təbəqəsi kimidir və bunlar etibarlı, yüksək tezlikli icra tələb edir. Monad-ın sürətli paralel icrası və yüksək ötürmə qabiliyyəti ilə birləşdikdə, bu, törəmə bazarlarının tələblərinə mükəmməl uyğun bir mühit yaradır.
Bu inteqrasiyalar, Sei və Monad-ın, onları ləngidə biləcək törəmə alətləri mürəkkəbliyini kənara ötürərək nəzəri performans limitlərinə nail olmasına imkan verir. Orbs, L1-i yükləmədən cross-margin ticarət və portfel idarəçiliyini təmin edir. O, mürəkkəb likvidasiya və hesablaşma proseslərini şəffaf və təhlükəsiz şəkildə avtomatlaşdırır. Nəhayət, order uyğunlaşdırılması və ticarət hesablaşmasını optimallaşdırır, lazımi ön və son ticarət hesablamalarını öz üzərinə götürür.
Qlobal iqtisadiyyatı on-chain-a daşımaq
Köhnə blockchain-lər mərkəzsiz törəmə alətləri ticarətini dəstəkləmək üçün çox köbutdur, lakin onlar ixtisaslaşmış infrastruktur təbəqələrini qəbul etdikdə bu dəyişir. İnkişaf etdiricilərin mürəkkəb maliyyə alətlərini ümumi məqsədli blockchain-lərə sığdırmağa çalışdığı günlər sona çatıb.
Sei və Monad innovativ paralel işləmə texnikaları və xüsusi konsensus mexanizmləri ilə miqyaslanma problemini həll etdilər, lakin törəmə alətlərin özünəməxsusluqları bunun kifayət etmədiyini göstərdi. Lakin Orbs kimi L3-lərlə sinergetik inteqrasiyaları sayəsində onlar həcmi, təhlükəsizliyi və institusional səviyyədə performansı mərkəzsizliyi qurban vermədən təmin edə bilər. Əslində, Sei, Monad və Orbs DeFi-nin pərakəndə tətbiqlərdən kənara çıxıb, qlobal iqtisadiyyatı formalaşdıran multi-trilyon dollarlıq törəmə bazarına xidmət göstərməsi üçün yol xəritəsi yaradıblar.
