Cảnh báo hạ cấp MSCI kích hoạt lo ngại dòng vốn ngoại tháo chạy! Indonesia đối mặt ba cú sốc: cổ phiếu, trái phiếu và tỷ giá; thị trường chứng khoán chịu mức giảm lớn nhất trong gần 30 năm.

Theo ứng dụng tài chính thông minh, sau khi tổ chức chỉ số MSCI đưa ra tuyên bố về việc xem xét hạ thấp xếp hạng thị trường chứng khoán Indonesia và loại bỏ khỏi chỉ số toàn cầu, lo ngại về dòng vốn tháo chạy đã khiến Indonesia gặp phải hiện tượng "ba thị trường cùng giảm" gồm chứng khoán, trái phiếu và ngoại hối.

Thị trường chứng khoán Indonesia trải qua đợt sụt giảm nghiêm trọng nhất trong gần 30 năm - chỉ số Jakarta Composite Index của Indonesia giảm 8% ngay sau khi mở cửa vào thứ Sáu, kích hoạt cơ chế ngắt mạch và tạm ngừng giao dịch trong 30 phút, khi mở lại giao dịch mức giảm càng lớn hơn, kết thúc phiên giảm hơn 11%. Thị trường ngoại hối và trái phiếu cũng chịu áp lực. Tính đến thời điểm viết bài, tỷ giá Rupiah Indonesia so với đồng USD giảm 0,42%, đạt mức 1 USD đổi 18.007 Rupiah, lợi suất trái phiếu chính phủ Indonesia kỳ hạn 10 năm gần như không đổi, trong khi lợi suất của các trái phiếu có kỳ hạn ngắn hơn (bao gồm 3 năm và 5 năm) tăng cao.

Ngay từ tháng 1 năm nay, MSCI đã cảnh báo có thể hạ thị trường chứng khoán Indonesia từ loại "thị trường mới nổi" xuống "thị trường cận biên". Trong nhiều tháng qua, tổ chức này liên tục khuyến cáo các quan chức Indonesia, qua cả kênh công khai và riêng tư, cần giải quyết lo ngại của nhà đầu tư về thao tác thị trường và thiếu minh bạch thông tin.

Hiện tại, có vẻ như sự kiên nhẫn của MSCI đã cạn kiệt và họ đang cân nhắc các biện pháp cực đoan hơn. Hiện MSCI đang lấy ý kiến về một đề xuất phân loại lại Indonesia thành "thị trường độc lập". MSCI cho biết việc hạ xuống thị trường cận biên là không đủ phản ánh mức độ nghiêm trọng của vấn đề thị trường quốc gia này. Trừ khi xuất hiện bằng chứng rõ rệt về sự cải thiện lớn trong quản trị và vận hành thị trường, MSCI dự kiến sẽ tiến hành thay đổi này. Việc lấy ý kiến sẽ kéo dài đến ngày 30 tháng 4 năm 2027, quyết định cuối cùng dự kiến sẽ được đưa ra trước ngày 30 tháng 6 năm 2027.

Từ khi MSCI ra mắt chỉ số thị trường mới nổi năm 1989, Indonesia luôn duy trì vị trí thị trường mới nổi. Khi nền kinh tế và thị trường vốn của nước này mở rộng, việc được đưa vào chỉ số này càng củng cố vị thế của Indonesia trong danh mục đầu tư toàn cầu.

Một khi bị phân loại thành thị trường độc lập, Indonesia sẽ bị loại hoàn toàn khỏi các chỉ số toàn cầu chính của MSCI — các quỹ thụ động dựa trên MSCI Emerging Markets Index có thể buộc phải bán hết cổ phiếu Indonesia, các nhà quản lý quỹ chủ động dựa trên chỉ số này cũng có thể giảm mức tiếp xúc. Việc mất cơ hội cùng lúc có mặt trong các chuẩn thị trường mới nổi và cận biên sẽ làm yếu hơn nữa nhu cầu của nhà đầu tư quốc tế, tạo thêm áp lực cho giá cổ phiếu và thanh khoản.

MSCI trong tuyên bố hôm thứ Năm nhấn mạnh rằng dù nhà chức trách Indonesia đã công bố một loạt biện pháp cải cách, nhưng vấn đề thị trường bị rối loạn vẫn gây lo ngại nghiêm trọng. Các nhà đầu tư phản ánh rằng có dấu hiệu giao dịch phối hợp kéo dài tại địa phương, và việc xử lý sai phạm có thực sự được thực thi nghiêm khắc hay không thì thiếu bằng chứng thuyết phục.

Thị trường chứng khoán Indonesia có nguy cơ giảm sâu hơn

Từ tháng 1 đến giữa tháng 10, các quỹ quốc tế đã rút gần 5 tỷ USD khỏi thị trường cổ phiếu Indonesia. Nếu tốc độ này giữ nguyên, quy mô dòng vốn rút ra cả năm có thể lập kỷ lục lịch sử, khiến Indonesia trở thành thị trường cổ phiếu có thành tích kém nhất toàn cầu năm 2026. Nếu MSCI phân loại Indonesia thành thị trường độc lập, dòng vốn có thể tiếp tục chảy ra, làm trầm trọng thêm tình trạng vốn đã tồi tệ của thị trường cổ phiếu Indonesia.

Chỉ cần bị hạ xuống loại thị trường cận biên đã có thể khiến vốn ngoại rút khỏi thị trường cổ phiếu Indonesia với quy mô lớn. Các nhà phân tích của Goldman Sachs ước tính, trong kịch bản cực đoan, chỉ riêng dòng vốn thụ động cũng có thể lên tới 13 tỷ USD. Lý do là rất nhiều quỹ toàn cầu phân bổ vốn dựa theo chỉ số chuẩn, nghĩa là nếu Indonesia bị loại khỏi chỉ số thị trường mới nổi, một số quỹ sẽ buộc phải giảm hoặc bán hết tài sản Indonesia.

Theo các nhà phân tích của Citi, nếu Indonesia bị hạ xuống thị trường độc lập — tức là hoàn toàn bị loại khỏi các chỉ số toàn cầu chính của MSCI — tác động sẽ càng "tồi tệ hơn". Dòng vốn ngoại quy mô lớn như vậy có thể gây áp lực mất giá cho Rupiah Indonesia, đẩy chi phí vốn tăng cao và khiến Indonesia ngày càng phụ thuộc vào tiết kiệm trong nước và nguồn vốn từ chính phủ. Tác động này ảnh hưởng lớn nhất đến các cổ phiếu vốn hóa lớn có tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài cao và thanh khoản tốt, đặc biệt là ngân hàng và các doanh nghiệp quan trọng trong chỉ số chuẩn. Dòng vốn ngoại rút liên tục còn có thể kéo giảm hoạt động cho vay ngân hàng, chi tiêu xây dựng cơ sở hạ tầng và đầu tư doanh nghiệp, về lâu dài sẽ làm chậm tăng trưởng kinh tế và giảm cơ hội tạo việc làm.

Cơ quan quản lý Indonesia xử phạt nghiêm minh ba vụ thao tác thị trường

Hiện nay, với thị trường có quy mô lên tới 565 tỷ USD này, câu hỏi chưa có lời giải là: liệu đợt giảm mạnh tuần này có khiến phía Indonesia thực sự chú ý vấn đề và kịp thời có động thái xóa bỏ quan ngại của MSCI, qua đó xoay chuyển tình huống trước khi quyết định cuối cùng được đưa ra vào tháng 6 năm sau?

Ngày thứ Sáu, cơ quan quản lý thị trường Indonesia đã nhanh chóng hành động, xử phạt tổng cộng khoảng 117 triệu USD cho hành vi thao tác thị trường liên quan đến ba doanh nghiệp, nhằm đáp trả các mối lo ngại đã nêu trên. Cơ quan Quản lý dịch vụ tài chính Indonesia cho biết, điều tra phát hiện công ty khai khoáng PT Dian Swastatika Sentosa đã thao túng giao dịch cổ phiếu, gồm thực hiện những hoạt động giao dịch có tổ chức, có kế hoạch thông qua nhiều công ty môi giới. Hai vụ điều tra khác phát hiện, công ty năng lượng PT Barito Renewables Energy và PT Petrindo Jaya Kreasi đã điều khiển phân phối cổ phiếu trong quá trình IPO. Cơ quan quản lý cho biết, các bên liên quan đến cổ đông lớn đã che giấu danh tính của mình nhằm nhận được phân phối cổ phiếu lớn, tạo ra sự tập trung cổ phần cao và hạn chế lượng cổ phiếu có thể giao dịch trên thị trường.

Tổng số tiền phạt liên quan đến Dian Swastatika là 1,5 nghìn tỷ Rupiah Indonesia (xấp xỉ 83,2 triệu USD). Công ty này thuộc tập đoàn Sinar Mas Group của tỷ phú Indonesia Franky Widjaja. Số tiền phạt liên quan đến Barito Renewables và Petrindo Jaya Kreasi lần lượt là 500 tỷ Rupiah và 100 tỷ Rupiah. Cả hai đều liên quan đến tỷ phú Prajogo Pangestu.

Cơ quan Quản lý dịch vụ tài chính Indonesia cho biết, các vụ này đều đã trong quá trình điều tra trước đó và không phải xuất phát từ thông báo của MSCI. Ba doanh nghiệp đều nằm trong số sáu công ty bị loại khỏi chỉ số MSCI Indonesia vào tháng 5 năm nay.

Theo một nguồn tin, Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto lẽ ra sẽ họp với các quan chức cấp cao vào thứ Sáu để bàn về vấn đề liên quan đến MSCI, những người tham dự gồm các bộ trưởng chủ chốt và ban lãnh đạo Danantara - tổ chức giám sát vốn nhà nước tại các doanh nghiệp nhà nước. Nguồn tin cho biết các quan chức rất lo lắng, sợ tác động có thể lan tới cấp cao hơn.

Tuy nhiên, liệu chính phủ có thể hành động nhanh đủ để thay đổi quyết định của MSCI hay không vẫn còn chưa sáng tỏ. Theo các nguồn thông thạo, trong hai tháng qua MSCI đã liên tục trao đổi với các quan chức Indonesia, không khí ngày càng căng thẳng. MSCI nhiều lần cảnh báo rằng "các đối tượng xấu" có thể quay lại cổ phiếu vốn hóa lớn, đồng thời nghi ngờ việc làm sạch thị trường gần đây liệu đã đủ sâu.

Thị trường đặt cược vào khả năng Ngân hàng Trung ương Indonesia tăng lãi suất

Do vị thế thị trường mới nổi của Indonesia có nguy cơ bị mất, lo ngại về dòng vốn ngoại rút ra đang gây áp lực cho Rupiah Indonesia. Dữ liệu cho thấy, dưới tác động của dòng vốn chảy ra, Rupiah Indonesia đã giảm khoảng 7% kể từ đầu năm, trở thành đồng tiền kém nhất châu Á. Điều này khiến thị trường cho rằng Ngân hàng Trung ương Indonesia có khả năng buộc phải nâng lãi suất vào tuần tới.

Tập đoàn Citi dự đoán Ngân hàng Trung ương Indonesia sẽ nâng lãi suất cơ bản thêm 50 điểm cơ bản lên 6,25% vào ngày 21 tháng 10, đảo ngược dự báo trước đó về việc giữ nguyên lãi suất. Chuyên gia kinh tế của Citi, Helmi Arman, cho rằng động thái này có khả năng giúp ngăn chặn dòng vốn ngoại rút khỏi thị trường cổ phiếu lan sang thị trường trái phiếu và nhà đầu tư trong nước.

Các chuyên gia kinh tế của Ngân hàng OCBC, Radhania Venkateswaran và Ahmad Anwar cho rằng Ngân hàng Trung ương Indonesia có thể tăng lãi suất 25 điểm cơ bản trong tuần tới, dù trước đó dự đoán phải đến tháng 12 mới tăng.

Do tỷ lệ lạm phát đã tiệm cận giới hạn trên mục tiêu của Ngân hàng Trung ương Indonesia, ngân hàng này cần cân nhắc giữa việc tăng lãi suất và giữ nguyên lãi suất. Tháng 9, lạm phát Indonesia tăng lên 3,28%, cao nhất ba tháng. Ngân hàng OCBC nhận định: "Dù lạm phát vẫn nằm trong phạm vi mục tiêu, nhưng sự bất ổn thị trường tăng lên cùng với áp lực giá cả khiến Ngân hàng Trung ương Indonesia vất vả hơn khi cân bằng giữa ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế."

Tuy nhiên, chuyên gia kinh tế trưởng của PT Bank Permata, Josua Pardede, nhận định Ngân hàng Trung ương Indonesia cần "duy trì lập trường chính sách thận trọng và ưu tiên ổn định Rupiah, chứ không nên vội tăng lãi suất chỉ vì áp lực trên thị trường chứng khoán." Ông cho biết nếu biện pháp phân loại lại được thực thi, quy mô bán cổ phiếu Indonesia của nhà đầu tư nước ngoài có thể đạt 3-5 tỷ USD, số tiền thực tế sẽ phụ thuộc vào lượng cổ phiếu đã được bán trước đó.

Ông Pardede vẫn dự báo Ngân hàng Trung ương Indonesia sẽ giữ nguyên lãi suất chính sách ở mức 5,75% trong tháng này, và dựa vào can thiệp ngoại hối cùng những biện pháp khác để ổn định Rupiah. Tuy nhiên, nếu dòng vốn chảy ra tiếp tục, Rupiah tiếp tục yếu đi và lạm phát do sự kiện toàn cầu kéo dài, khả năng ngân hàng trung ương nâng lãi suất 25 điểm cơ bản trong quý này sẽ tăng lên. Ông nói: "Dự trữ ngoại hối không thể mãi sử dụng để chống lại áp lực mất giá tiền tệ do các yếu tố cơ bản yếu kém gây ra."

Ông Pardede bổ sung: "Xét cho cùng, chính sách tiền tệ chỉ có thể giảm nhẹ ảnh hưởng của biến động thị trường." Ông cho rằng để khôi phục niềm tin của nhà đầu tư, Cơ quan Quản lý dịch vụ tài chính Indonesia và Sở Giao dịch Chứng khoán Indonesia phải có cải thiện thực chất về minh bạch, giám sát và thực thi quy định thị trường vốn.

Ngoài ra, chuyên gia kinh tế Irman Faiz của PT Bank Danamon cho rằng những lo ngại về quản trị thị trường có thể thúc đẩy nhà đầu tư đòi hỏi tài sản Indonesia phải có mức rủi ro cao hơn, bao gồm cả trái phiếu chính phủ Indonesia. Ông Faiz nhận định: "Điều tôi lo lắng không chỉ là vốn ngoại hiện tại có thể rút ra, mà còn việc dòng vốn ngoại mới bị hạn chế ở tầng cấu trúc." Ông cho rằng việc kênh nhận vốn từ các tổ chức đầu tư toàn cầu cho Indonesia bị thu hẹp cũng khiến chi phí vốn cho doanh nghiệp tăng lên và hạn chế hoạt động đầu tư. Ông Faiz còn nhấn mạnh trước khi MSCI ra quyết định cuối cùng vào tháng 6 năm 2027, Indonesia phải cải thiện minh bạch sở hữu cổ phần, công bố số lượng cổ phiếu tự do lưu thông và tăng cường thực thi pháp luật để khôi phục uy tín thị trường.