Các tổ chức tiết lộ thay đổi trong cấu trúc cung cấp dầu: Mỹ áp lệnh phong tỏa nhằm đưa xuất khẩu dầu thô trên biển của Iran về “bằng không”, xuất khẩu của Nga tăng 6% so với tháng trước

Việc phong tỏa của Mỹ đối với Iran đang trực tiếp cắt đứt xuất khẩu dầu thô bằng đường biển của quốc gia này. Theo dữ liệu từ cơ quan tình báo năng lượng Vortexa, xuất khẩu dầu thô Iran qua đường biển đã giảm xuống bằng 0 kể từ tuần thứ hai của tháng 9 và vẫn chưa hồi phục tính đến ngày 5 tháng 10; trong khi đó, xuất khẩu dầu thô của Nga lại tăng trưởng ngược chiều, tăng 6% trong tháng 9 lên mức 3,79 triệu thùng/ngày. Sự phân hóa trong xu hướng xuất khẩu giữa Iran và Nga đang tái định hình cơ cấu cung ứng dầu thô bị chế tài.

Vortexa cho biết, vào đầu tháng 9, mức trung bình xuất khẩu dầu thô Iran qua đường biển trong 14 ngày vẫn đạt 230.000 thùng/ngày, sau đó nhanh chóng giảm xuống bằng 0. Bà Claire Jungman, phụ trách rủi ro hàng hải và tình báo của cơ quan này, nhận định việc phong tỏa của Mỹ đã ngăn chặn vật lý sự rời đi của dầu thô Iran khỏi Vịnh Ba Tư, đạt được hiệu quả mà nhiều năm chế tài chưa từng thực hiện được.

Song song đó, xuất khẩu dầu thô của Nga giữ vững đà tăng trưởng. Số liệu Vortexa cho thấy, loại trừ dầu thô từ Liên minh đường ống Caspi (CPC) và KEBCO, xuất khẩu dầu thô của Nga trong tháng 9 đã tăng 6% so với tháng trước, đạt 3,79 triệu thùng/ngày. Sự kết hợp giữa xuất khẩu Iran bị cản trở và xuất khẩu Nga gia tăng đã làm nổi bật việc chiến sự tại Trung Đông và phong tỏa của Mỹ đang cùng nhau thay đổi dòng chảy thương mại dầu thô quốc tế.

Xuất khẩu dầu bằng đường biển của Iran về 0, vẫn còn 43 triệu thùng mắc kẹt phía tây eo biển

Theo số liệu từ Vortexa, tổng lượng dầu thô Iran bị mắc kẹt trên các tàu dầu ngoài biển đã giảm xuống khoảng 83 triệu thùng, trong đó khoảng 43 triệu thùng bị kẹt ở phía tây eo biển Hormuz, chịu tác động của việc phong tỏa của Mỹ và khó có thể xuất đi.

Việc tắc nghẽn kênh xuất khẩu không chỉ ảnh hưởng đến dầu thô Iran. Vortexa cho biết, xuất khẩu khí hóa lỏng LPG của Iran trong tháng 9 đã giảm 48% so với tháng trước, xuống mức thấp nhất kể từ tháng 1 năm 2023. Điều này cho thấy tác động của việc phong tỏa đã lan rộng từ dầu thô sang các sản phẩm năng lượng khác.

Tuy nhiên, dòng xuất khẩu về 0 không đồng nghĩa với việc kho dự trữ dầu thô của Iran đã cạn kiệt. Vẫn còn hàng chục triệu tấn dầu thô bị giữ lại trên các tàu dầu ngoài biển, nghĩa là một phần nguồn cung vẫn chưa vào thị trường quốc tế. Việc liệu số dầu này có thể vận chuyển lại hay bán ra bằng kênh nào còn phụ thuộc vào thời gian phong tỏa và tình hình an toàn hàng hải khu vực.

Xuất khẩu của Nga tăng so với tháng trước, áp lực nhu cầu dầu Iran từ Trung Quốc được giảm bớt

Đúng lúc xuất khẩu dầu thô Iran bị cản trở, Nga đang lấp đầy một phần thiếu hụt nguồn cung. Theo bà Jungman từ Vortexa, nhu cầu cấp thiết dầu thô Iran từ các nhà mua Trung Quốc đã giảm, bởi dầu Nga đã lấp một phần khoảng trống này.

Dữ liệu của Vortexa chỉ ra rằng, tổng xuất khẩu dầu thô của ba nước Iran, Nga và Venezuela trong tháng 9 là 4,73 triệu thùng/ngày, thấp hơn mức 6,39 triệu thùng/ngày cùng kỳ năm ngoái. Khi xuất khẩu Iran giảm mạnh, tỷ trọng dầu Nga trong nhóm “xuất khẩu dầu thô rủi ro cao” mà cơ quan này gọi đã tăng lên 80%.

Nhóm dữ liệu này cũng cho thấy tăng trưởng xuất khẩu của Nga không có nghĩa là tổng nguồn cung dầu của ba nước đã hồi phục. Trái lại, tổng xuất khẩu cộng lại vẫn thấp hơn hẳn năm ngoái, và cơ cấu xuất khẩu đang nghiêng hơn về phía Nga.

Cần lưu ý rằng, số liệu 3,79 triệu thùng/ngày do Vortexa đưa ra đã loại trừ dầu thô CPC và KEBCO, không nên so sánh trực tiếp với các số liệu xuất khẩu dầu Nga khác có phương pháp thống kê khác.

Các quốc gia khác ở Vùng Vịnh khôi phục xuất khẩu, việc cải thiện cung vẫn đối mặt rủi ro hàng hải

Khi xuất khẩu Iran về 0, xuất khẩu dầu thô của các quốc gia sản xuất dầu khác tại Vùng Vịnh đang được phục hồi. Theo Vortexa, loại trừ Iran, dòng chảy dầu thô của khu vực Vùng Vịnh trong tháng 9 đã trở lại trên 81% mức trước chiến tranh, chủ yếu nhờ Saudi Arabia khôi phục xuất khẩu.

Tuy nhiên, việc lượng xuất khẩu tăng không đồng nghĩa rủi ro cung năng lượng đã được loại bỏ. Eo biển Hormuz vẫn nằm dưới bóng xung đột khu vực, khiến chi phí thông tàu, bảo hiểm và kế hoạch vận chuyển đều có thể ảnh hưởng đến việc giao hàng thực tế. Dù một số quốc gia phục hồi xuất khẩu, dầu thô có thể đến tay người mua một cách an toàn và ổn định hay không vẫn là vấn đề mà thị trường năng lượng quốc tế cần đối diện.

Nhìn chung, việc phong tỏa của Mỹ khiến xuất khẩu dầu thô Iran bị gián đoạn thực sự, trong khi Nga lại có thêm không gian trong thay đổi cơ cấu xuất khẩu; đồng thời, việc phục hồi xuất khẩu từ các quốc gia khác tại Vùng Vịnh mang đến phần nào sự hỗ trợ cho nguồn cung toàn cầu. Tiếp theo, thị trường sẽ tiếp tục quan tâm liệu việc phong tỏa của Mỹ có thể duy trì, liệu số dầu Iran bị mắc kẹt có thể trở lại thị trường hay không, cùng với việc tăng xuất khẩu của Nga có đủ bù đắp cho sự thiếu hụt nguồn cung của Iran hay không.