Cựu Bộ trưởng Tài chính Mỹ Rubin cảnh báo: Sự bùng nổ AI có thể mang lại lợi ích năng suất nhưng tiềm ẩn rủi ro tài chính và xã hội

VietnamFinance APP cho biết, cựu Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Robert Rubin cảnh báo rằng làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) có thể mang lại sự gia tăng lớn về năng suất, nhưng cũng có thể tạo ra rủi ro tài chính và xã hội mà thị trường chưa định giá đầy đủ.

Rubin từng giữ chức Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ vào cuối những năm 1990 thời kỳ bùng nổ internet. Ông cho biết, ông đặc biệt lo lắng về “rủi ro vòng lặp” (circularity risk) trong hệ sinh thái AI. Thuật ngữ này đề cập đến cam kết chồng chéo giữa nhà cung cấp, khách hàng và nhà đầu tư, ví dụ như giữa nhà sản xuất chip và công ty phần mềm.

Hôm thứ Ba tại Diễn đàn Kinh tế Greenwich, Rubin cho biết: “Một số công ty AI lớn đã đưa ra những cam kết khổng lồ, đồng thời có rất nhiều nhà cung cấp khác cũng dựa vào những cam kết đó để vay mượn. Nếu những công ty này không thể thực hiện được các cam kết hoặc tất cả các khoản vay dựa trên cam kết đó không được hoàn trả, sẽ xảy ra chuyện gì? Đó chính là rủi ro vòng lặp.”

Rubin cho biết, một số rủi ro gián đoạn là có thực — ví dụ như một phía không thực hiện được cam kết, kéo theo phản ứng dây chuyền dẫn đến vỡ nợ. Ông cho rằng loại rủi ro này không phải là “gần bằng không”. Vị cựu Chủ tịch đồng nhiệm của Goldman Sachs cho biết, kịch bản này hoàn toàn có thể xảy ra.

Năm nay, các doanh nghiệp xây dựng trung tâm dữ liệu và phát triển phần mềm AI đã phát hành quy mô lớn nợ, với số vốn tăng lên khiến nhiều nhà đầu tư cho rằng điều này thúc đẩy chi phí vay toàn cầu tăng. Tuần này, lợi suất trái phiếu chính phủ chuẩn tăng cao hơn nữa, lợi suất trái phiếu chính phủ Hoa Kỳ kỳ hạn 10 năm đã chạm mức cao nhất kể từ năm 2002.

Điều này lại đẩy chi phí trả nợ của chính phủ tăng lên, làm gia tăng lo lắng của thị trường về tính bền vững tài chính tại Hoa Kỳ, Pháp và các quốc gia khác. Khi Rubin gia nhập chính phủ Bill Clinton, thị trường đã phổ biến lo lắng về vấn đề thâm hụt ngân sách. Ông cho biết hiện nay thị trường đang bắt đầu xuất hiện căng thẳng về quy mô vay mượn lớn.

Ông cho biết: “Tôi cho rằng, những gì đang diễn ra hiện nay là thị trường bắt đầu nhận ra tình trạng tài chính của chúng ta, và nhận thức này đang bắt đầu ảnh hưởng đến thị trường theo cách mà đã lâu chưa từng xảy ra.”

Ông cũng chỉ ra lạm phát và sự suy giảm niềm tin chung của thị trường vào năng lực xử lý vấn đề tài chính của chính phủ. Ông nói: “Khi bạn đối mặt với tình trạng tài chính bất lợi hoặc không ổn định, điều này có thể tiếp tục làm suy giảm niềm tin của thị trường vào khả năng giải quyết vấn đề của chính phủ.” Ông bổ sung rằng, động lực này cuối cùng cũng có thể ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán, vì sự bất ổn thường kìm hãm đầu tư và tăng trưởng năng suất.

Nghi ngờ về năng suất

Rubin phản bác quan điểm cho rằng tăng trưởng năng suất do AI thúc đẩy sẽ giúp Hoa Kỳ thoát khỏi khó khăn tài chính nhờ tăng trưởng kinh tế. Vị cựu Bộ trưởng Tài chính cho biết, dù năng suất tăng có thể thúc đẩy GDP, nhưng lợi ích này cũng đi kèm với việc mất hàng loạt việc làm, nhất là nhóm công việc văn phòng.

Ông dự đoán: “Điều này sẽ gây ra tác động rất nghiêm trọng đối với người lao động tri thức.” Ông cho biết các luật sư, kế toán và nhân viên ngành truyền hình đều có nguy cơ bị thay thế, điều này sẽ đặt ra bài toán khó: Người lao động nên chuyển đổi công việc thế nào. Ông chỉ ra, hiện nay Hoa Kỳ không có giải pháp hiệu quả cho vấn đề mất việc làm kiểu này.

Ông nói: “AI có thể mang lại tăng trưởng kinh tế cao hơn không? Có thể — rất có thể là đúng. Nhưng tôi không cho rằng nó sẽ giải quyết được vấn đề tài chính mà chúng ta cần giải quyết.”

Ông cũng đặt nghi vấn liệu đầu tư quy mô lớn vào AI cuối cùng có đem lại đủ lợi nhuận hay không. Ông nói: “Những khoản đầu tư này cuối cùng sẽ được đền đáp, hay không? Tôi không biết, và những người khác cũng không biết. Một số khoản đầu tư sẽ thành công rực rỡ, một số công ty sẽ làm rất tốt, còn một loạt công ty khác sẽ hoạt động kém hiệu quả.”

Lo ngại về an toàn AI

Rubin cho biết, nỗi lo của ông không chỉ giới hạn ở thị trường và kinh tế, mà còn mở rộng sang những rủi ro an toàn mà hệ thống AI ngày càng mạnh mẽ có thể mang lại. Ông cho rằng an toàn AI và biến đổi khí hậu là “hai rủi ro sống còn lớn”, phạm vi và bản chất khác với những rủi ro nhân loại từng đối mặt trước đây. Rubin còn chỉ ra Hoa Kỳ đang đối mặt với hai thách thức: một mặt là nỗ lực thiết lập biện pháp an toàn cho AI, mặt khác là phải chú ý đến cạnh tranh với Trung Quốc.

Rubin cũng nói: “Hoa Kỳ vẫn là nơi đầu tư tốt nhất.” Nhưng ông cho rằng duy trì lợi thế này phụ thuộc vào việc hệ thống chính trị của Hoa Kỳ có thể trở nên đủ hiệu quả để đối phó với các thách thức tài chính, công nghệ và lâu dài khác hay không.

Rubin nói: “Hệ thống chính trị của chúng ta phải trở nên đủ hiệu quả một lần nữa — và hiện tại thì chưa đạt được. Nó không cần phải quá xuất sắc, nhưng nhất định phải đủ hiệu quả để giải quyết các vấn đề chúng ta đang đối mặt.”