Chứng khoán Mỹ "bình yên bề ngoài": Chỉ số gần đạt mức cao mới, nhưng hầu hết các lĩnh vực đều bị ảnh hưởng nặng nề

Thị trường chứng khoán Mỹ đang chứng kiến một “thị trường hai mặt” hiếm có: chỉ số S&P 500 chỉ còn cách đỉnh lịch sử chưa đầy 2%, nhưng dưới bề mặt, hầu hết các nhóm ngành nhạy cảm với lãi suất đều đã chịu tổn thất nặng nề. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng lên 5,34%, mức cao nhất kể từ năm 2002, âm thầm hủy hoại các cổ phiếu không kịp bắt nhịp với câu chuyện AI.

Sự bình lặng trên bề mặt này hết sức đánh lừa. Trong tháng vừa qua, giá trị trung vị của các cổ phiếu thuộc S&P 500 đã giảm 5%, trong khi bản thân chỉ số gần như không thay đổi – với trụ đỡ duy nhất đến từ mức tăng khoảng 6% của nhóm bán dẫn. Đồng thời, tỷ lệ giữa chỉ số S&P 500 phân bổ đều (ETF RSP) và chỉ số S&P 500 vừa chạm mức thấp kỷ lục, chỉ số S&P 500 phân bổ đều đã giảm liên tiếp bảy tuần – một hiện tượng chỉ xuất hiện hai lần trước đây, vào thời kỳ bong bóng internet vỡ năm 2002 và thị trường gấu 2022.

Tín hiệu cần đặc biệt cảnh giác là: trong 18 phiên giao dịch vừa qua, có đến 17 phiên số lượng cổ phiếu S&P 500 lập đáy mới trong 52 tuần vượt hơn số đạt đỉnh mới, và hiện tượng này đã kéo dài 12 ngày liên tục. Theo dữ liệu Bloomberg, mỗi lần tình trạng như vậy xuất hiện trước đây, thị trường Mỹ đều đang ở vùng đáy sau đợt bán tháo và sau đó phục hồi – nhưng lần này, chỉ số S&P 500 lại đang lơ lửng gần đỉnh lịch sử.

Dan Suzuki, chiến lược gia đầu tư toàn cầu tại iCapital, bình luận:

“Phần lớn các nhóm ngành trên thị trường đều đã rời khỏi vùng đỉnh ít nhất 5%, một số giảm thậm chí hơn 15%, nguyên nhân chủ yếu là do lãi suất tăng và điều kiện tài chính thắt chặt đi kèm.”

Công nghệ lớn đỡ cả chỉ số "rỗng ruột", độ rộng thị trường đạt mức cực đoan lịch sử

Vẻ ngoài vững chắc của chỉ số S&P 500 hầu như dựa hoàn toàn vào màn trình diễn vượt trội của vài “gã khổng lồ” công nghệ liên quan AI. Chỉ số S&P 500 phân bổ đều – chia trọng số đồng đều cho từng cổ phiếu thành phần – đang đối diện nguy cơ giảm tuần thứ 7 liên tiếp. Theo dữ liệu Bloomberg, trong lịch sử hiện tượng này chỉ lặp lại hai lần: sau cú vỡ bong bóng công nghệ năm 2002 và thị trường gấu 2022.

Michael Purves, CEO Tallbacken Capital Advisors, viết trong báo cáo nghiên cứu:

“Chúng tôi không coi sự lệch lạc hiện nay của độ rộng thị trường là lý do để bi quan với S&P 500, mà là một sự phản ánh của một thị trường bò mạnh mẽ, một phần do các đột phá công nghệ lớn đang diễn ra.”

Ông đặt mục tiêu chỉ số S&P 500 cuối năm ở mức 8.500 điểm, cao hơn hiện tại khoảng 11%.

Tuy nhiên, nhận định lạc quan này đặt trên giả định câu chuyện AI tiếp tục thành hiện thực. Eric Diton, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành The Wealth Alliance nhận xét:

“Hiện thị trường có thể chịu được mức lợi suất cao – miễn là kinh tế và tăng trưởng lợi nhuận giữ vững. Nhưng rủi ro lớn nhất với thị trường là quá trình xây dựng AI gặp trục trặc. Nếu kỳ vọng lợi nhuận bị điều chỉnh giảm mạnh, sẽ kéo theo nỗi đau trên diện rộng hơn ở thị trường.”

Cổ phiếu vốn hóa nhỏ sắp rơi vào vùng điều chỉnh, hơn 1/3 là "doanh nghiệp thây ma"

Tác động của lãi suất tăng đến các cổ phiếu vốn hóa nhỏ là rất trực diện. Chỉ số Russell 2000 vừa trải qua quý tồi tệ thứ hai so với S&P 500 kể từ năm 1999, với mức tụt hậu gần 10 điểm phần trăm, giảm 8,5% từ đỉnh lịch sử hôm 14/8, tiến sát vùng điều chỉnh kỹ thuật.

Theo Bloomberg, hơn 1/3 thành phần Russell 2000 là các "doanh nghiệp thây ma" – tức các công ty có hoạt động kinh doanh không đủ chi trả chi phí lãi vay. Trong môi trường lãi suất cao, nhóm này chịu áp lực trả nợ nặng nề hơn rất nhiều so với các doanh nghiệp lớn. Nếu chi phí vốn tiếp tục leo thang, không gian sống của họ càng bị thu hẹp.

Các nhóm ngành chu kỳ như tài chính, công nghiệp chiếm tỷ trọng cao trong chỉ số cổ vốn nhỏ, và tất cả đều chịu áp lực trong bối cảnh hiện tại, đối lập với cấu trúc S&P 500 nơi trụ đỡ là cổ phiếu công nghệ.

Cổ phiếu ngân hàng lao vào vùng điều chỉnh, cạnh tranh AI đe dọa thêm áp lực

Dù chi tiêu tiêu dùng Mỹ vẫn mạnh, doanh nghiệp vay vốn sôi động, cổ phiếu ngân hàng vẫn không thể hưởng lợi. KBW Nasdaq Bank Index – chỉ số gồm 24 ngân hàng lớn – đã giảm hơn 12% từ đỉnh giữa tháng 8, rơi vào vùng điều chỉnh kỹ thuật, mức tăng từ đầu năm chỉ còn 3,3%, rất xa so với 12% của S&P 500.

Capital One Financial, Wells Fargo và Huntington Bancshares là 3 thành viên yếu nhất KBW năm nay, lần lượt giảm 20%, 14% và 12% trong năm. Chứng chỉ của Citigroup phiên thứ Năm có lúc giảm 4,6%, mạnh nhất từ tháng Bảy tới nay.

Bên cạnh áp lực lãi suất, tín dụng, AI Agent Muse của Meta cũng được coi là mối đe dọa mới với cổ phiếu ngân hàng – sản phẩm này có thể kết thúc “hành vi quán tính” khi khách hàng để tiền lâu năm không sinh lời ở tài khoản vãng lai, từ đó bào mòn nguồn vốn giá rẻ của ngân hàng.

Tiện ích công cộng cận kề thị trường gấu, vai trò "nơi trú ẩn" dần mất do lãi suất

Nhóm cổ phiếu tiện ích cộng đồng là một trong những đối tượng chịu thiệt hại nặng nề nhất vì làn sóng tăng lãi suất. Kể từ đỉnh tháng Hai, chỉ số S&P 500 Utilities đã giảm khoảng 17%, sắp rơi vào vùng thị trường gấu.

Lợi suất cao đã làm giảm sức hấp dẫn cơ bản của cổ phiếu tiện ích: Khi lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ ngắn hạn vượt xa cổ tức cổ phiếu tiện ích, luận điểm coi nhóm này như “phương án thay thế thu nhập ổn định” dần không còn ý nghĩa. Quý 3, cả ngành điện và tiện ích điện đều giảm trên 10%, là các phân ngành giảm mạnh nhất trong toàn ngành, chỉ Constellation Energy và AES có lợi nhuận dương.

Cùng lúc, lãi suất tăng mạnh còn đẩy chi phí vốn đầu tư vào năng lượng tái tạo lên cao, tiếp tục làm yếu đi luận điểm đầu tư dài hạn vào nhóm này.

Tài sản rủi ro cao bị rút khỏi diện rộng, câu chuyện AI là phòng tuyến cuối cùng

Những góc cạnh đầu cơ nhất của thị trường cũng không tránh khỏi áp lực. Theo Bloomberg, rổ cổ phiếu công nghệ thua lỗ mà Goldman Sachs theo dõi – gồm Roku, Peloton Interactive… – giảm 11% trong quý 3, là quý giảm mạnh thứ 2 kể từ khi có số liệu năm 2014.

Số liệu của Goldman Sachs và Bloomberg cho thấy, nhóm doanh nghiệp có bảng cân đối yếu nhất, gánh nặng nợ cao, quý 3 chỉ tăng 1,9% – mức tăng quý thấp nhất kể từ khi Fed bắt đầu chu kỳ tăng lãi tháng 1/2022.

Jimmy Lee, CEO của Wealth Consulting Group, cho biết ông đang tranh thủ mua cổ phiếu tài chính và công nghiệp khi định giá hạ nhiệt, đồng thời tin lợi suất trái phiếu sẽ không tăng ngoài kiểm soát. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo:

“Rủi ro lớn nhất với S&P 500 là AI trade sụp đổ bất ngờ.”

Điểm yếu của thị trường hiện tại là, luận điểm cốt lõi nâng đỡ chỉ số quá tập trung – chỉ cần kỳ vọng lợi nhuận từ AI xuất hiện vết nứt, sự tổn thất diện rộng đang bị bóng các gã công nghệ lớn che khuất sẽ hiện rõ với sức mạnh lớn hơn nhiều.