Chứng khoán Mỹ bề ngoài thịnh vượng nhưng bên trong suy yếu! S&P 500 cách mức cao lịch sử chưa đến 2%, cổ phiếu vốn hóa nhỏ, ngân hàng và ngành tiện ích lại bị giảm mạnh.

Theo thông tin từ Ứng Dụng Tài Chính Thông Minh, khi lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm từng có lúc tăng lên tới 5,34%, mức cao nhất kể từ năm 2002, Phố Wall đang thảo luận sôi nổi về việc làn sóng bán tháo trên thị trường trái phiếu khi nào sẽ thực sự tác động đến thị trường chứng khoán Mỹ vốn có vẻ ổn định. Tuy nhiên, xét về diễn biến nội bộ thị trường, áp lực từ lãi suất cao thực tế đã thể hiện rất rõ ràng.

Dù chỉ số S&P 500 vẫn cách đỉnh lịch sử dưới 2%, nhưng các nhóm cổ phiếu vốn hóa nhỏ, cổ phiếu ngân hàng, cổ phiếu tiện ích công cộng và nhóm công nghệ rủi ro cao đã chịu áp lực rõ rệt. Trong khi đó, chỉ số S&P 500 theo phương pháp bình quân hiện đối mặt với tuần giảm thứ bảy liên tiếp, cho thấy đà tăng của chứng khoán Mỹ ngày càng phụ thuộc vào một số ít các “ông lớn” công nghệ.

Chiến lược gia đầu tư toàn cầu của iCapital, ông Dan Suzuki cho biết, phần lớn các nhóm ngành trên thị trường chứng khoán Mỹ hiện đã giảm ít nhất 5% so với đỉnh của mình, một số nhóm giảm trên 15%. Ông cho rằng, hiện tượng này chủ yếu xuất phát từ việc lãi suất tăng và môi trường tài chính ngày càng thắt chặt.

Hiện tại, chứng khoán Mỹ đang ở vào trạng thái đặc biệt, khi một mặt là cơn sốt đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) vẫn đang nâng đỡ các chỉ số chính; mặt khác, rủi ro địa chính trị tăng cao, lãi suất leo thang và những bất định từ cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ lại trở thành rủi ro dễ làm thị trường biến động.

Chủ tịch kiêm Giám đốc Điều hành của The Wealth Alliance, ông Eric Diton nhận định, miễn là kinh tế Mỹ và lợi nhuận doanh nghiệp còn mạnh, thị trường cổ phiếu vẫn có thể chịu được lợi suất trái phiếu cao trong ngắn hạn. Tuy nhiên, ông cảnh báo, nếu hạ tầng AI gặp vấn đề khiến lợi nhuận doanh nghiệp bị điều chỉnh giảm, thị trường có thể đối mặt với áp lực bán tháo diện rộng hơn.

Dưới đây là 5 khía cạnh cho thấy áp lực đang tích tụ bên dưới vẻ ổn định bề ngoài của các chỉ số chứng khoán Mỹ.

Chỉ số S&P 500 bình quân có nguy cơ giảm 7 tuần liên tiếp Đà tăng của thị trường ngày càng tập trung

Chỉ số S&P 500 bình quân, một chỉ báo quan trọng về độ rộng của thị trường chứng khoán Mỹ, đang đứng trước nguy cơ giảm tuần thứ bảy liên tiếp. Khác với S&P 500 truyền thống vốn ưu ái các doanh nghiệp lớn theo vốn hóa, chỉ số bình quân phân bổ tỷ trọng như nhau cho mọi cổ phiếu thành phần, nhờ đó phản ánh chính xác hơn hiệu suất chung của các mã cổ phiếu này.

Theo số liệu, nếu tới cuối tuần này chỉ số này vẫn không đảo chiều tăng, thì đây sẽ là lần thứ ba trong lịch sử ghi nhận hiện tượng giảm liên tục 7 tuần. Hai lần trước đó diễn ra vào thời kỳ điều chỉnh hậu bong bóng Internet năm 2002 và giai đoạn thị trường “con gấu” năm 2022.

Điều này phản ánh rằng, tuy chỉ số S&P 500 còn gần sát đỉnh lịch sử, nhưng động lực tăng giá chủ yếu đến từ một vài “ông lớn” công nghệ, còn phần lớn cổ phiếu khác lại tụt hậu rất xa.

Dù vậy, không phải tất cả nhà đầu tư đều cho rằng độ rộng thị trường thu hẹp nghĩa là chu kỳ tăng hiện tại chuẩn bị kết thúc. Giám đốc Điều hành của Tallbacken Capital Advisors, ông Michael Purves, nhận định trong báo cáo ngày thứ Năm rằng, ông không xem sự mất cân bằng về độ rộng thị trường là lý do để bi quan về S&P 500, mà coi đó là đặc điểm của một đợt tăng mạnh do đổi mới công nghệ dẫn dắt.

Ông Purves đặt mục tiêu S&P 500 cuối năm là 8.500 điểm, tương ứng dư địa tăng thêm gần 11% so với hiện tại.

Nhóm vốn hóa nhỏ tiến sát vùng điều chỉnh Trên 1/3 doanh nghiệp đối mặt áp lực trả nợ

Khi lãi suất và lợi suất trái phiếu tăng, cổ phiếu nhóm vốn hóa nhỏ bị tác động mạnh nhất. So với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ thường có gánh nặng nợ lớn hơn, mô hình kinh doanh kém đa dạng hơn nên càng nhạy cảm với chi phí vay tăng cũng như biến động kinh tế.

Dữ liệu cho thấy chỉ số Russell 2000 trong quý III vừa kết thúc đã kém xa chỉ số S&P 500 gần 10 điểm phần trăm về tỷ suất sinh lời - đây là quý kém thứ hai so với S&P 500 kể từ 1999 của Russell 2000.

Tính đến hiện tại, Russell 2000 đã giảm 8,5% so với đỉnh lịch sử ngày 14/8, tiến sát ngưỡng 10% thường dùng để định nghĩa vùng điều chỉnh kỹ thuật. Xét về cơ cấu ngành, Russell 2000 có tỷ trọng tài chính và công nghiệp cao, còn S&P 500 lại phụ thuộc nhiều hơn vào các “ông lớn” công nghệ hưởng lợi từ làn sóng AI năm nay.

Đáng chú ý hơn là áp lực tài chính đang gia tăng trong nội bộ nhóm vốn hóa nhỏ. Theo số liệu, hơn 1/3 số mã cổ phiếu thuộc chỉ số Russell 2000 rơi vào diện “doanh nghiệp xác sống”, tức là hoạt động yếu kém, không thể tự mình trả lãi vay từ lợi nhuận kinh doanh.

Khi chi phí huy động tiếp tục tăng, gánh nặng tài chính với các doanh nghiệp này càng lớn, khiến cổ phiếu vốn hóa nhỏ nhìn chung đối mặt với áp lực giảm giá trị và lợi nhuận mạnh hơn.

Cổ phiếu ngân hàng lao dốc kỹ thuật Trí tuệ nhân tạo AI làm tăng lo ngại thị trường

Dù chi tiêu của người dân Mỹ vẫn mạnh và hoạt động cấp tín dụng cho doanh nghiệp còn tốt, hỗ trợ phần nào cho lợi nhuận ngành ngân hàng, cổ phiếu ngân hàng vẫn đang bị bán tháo rõ rệt. Chỉ số ngân hàng KBW Nasdaq, ghi nhận diễn biến của 24 ngân hàng lớn, hiện đã giảm hơn 12% so với đỉnh giữa tháng 8 và rơi vào vùng điều chỉnh kỹ thuật.

Từ đầu năm tới nay, chỉ số này chỉ tăng 3,3% - tụt xa mức tăng khoảng 12% của S&P 500. Áp lực với cổ phiếu ngân hàng chủ yếu đến từ chi phí huy động tăng, lợi suất trái phiếu leo thang và nỗi lo về rủi ro tín dụng càng ngày thêm lớn, làm suy yếu niềm tin của nhà đầu tư vào triển vọng lợi nhuận ngân hàng trong ngắn hạn.

Bên cạnh đó, việc Meta (META.US) tung ra Muse AI agent cũng gây thêm bất định cho nhóm tài chính.

Thị trường lo lắng rằng AI agent có thể làm thay đổi thói quen sử dụng tài khoản ngân hàng kéo dài bấy lâu nay của người tiêu dùng. Chẳng hạn, người dùng trước đây hay để tiền “chết” trong tài khoản thanh toán lãi suất thấp do thao tác khó khăn, nhưng AI agent sẽ giúp họ so sánh sản phẩm tài chính nhanh chóng, chuyển tiền dễ dàng hơn, làm suy yếu lợi thế truyền thống thu lợi nhuận nhờ nguồn tiền gửi giá rẻ của các ngân hàng.

Xét về từng mã, Capital One (COF.US), Wells Fargo (WFC.US) và Huntington Bank (HBAN.US) thuộc nhóm cổ phiếu giảm mạnh nhất trong chỉ số KBW từ đầu năm, với mức giảm lần lượt khoảng 20%, 14% và 12%. Citigroup (C.US) từng giảm tới 4,6% trong phiên ngày thứ Năm, cao nhất kể từ tháng 7.

Cổ phiếu tiện ích công cộng giảm 17% so với đỉnh Nhóm phòng thủ truyền thống mất sức hút

Thường được xem là lựa chọn phòng vệ, nhóm cổ phiếu tiện ích công cộng lại là một trong những nhóm chịu tác động nặng nhất khi lợi suất trái phiếu tăng. Do các doanh nghiệp tiện ích thường chi trả cổ tức ổn định nên lâu nay rất thu hút các nhà đầu tư muốn tìm kiếm lợi tức và sự ổn định.

Tuy nhiên, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ liên tục lập đỉnh khiến lợi tức từ trái phiếu hấp dẫn hơn hẳn so với cổ tức nhóm tiện ích, làm “mất điểm” kênh đầu tư này. Số liệu cho thấy, nhóm cổ phiếu tiện ích thuộc S&P 500 đã giảm khoảng 17% so với đỉnh lịch sử vào tháng 2, áp sát vùng “con gấu” với chuẩn giảm 20%.

Chỉ riêng quý III năm nay, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Mỹ đã tăng gần 1 điểm phần trăm, còn nhóm tiện ích đồng thời giảm 13%. Trong số 31 cổ phiếu thuộc nhóm này, chỉ có Constellation Energy (CEG.US) và AES (AES.US) tăng giá. Chi tiết hơn, nhóm doanh nghiệp phát điện và điện lực cùng giảm trên 10% trong quý III, kém hơn so với các phân khúc khác trong ngành.

Ngoài ra, dự báo lượng khí đốt tự nhiên dự trữ của Mỹ sẽ tăng cũng gây áp lực với cổ phiếu liên quan. Đồng thời, giá nhiên liệu cao hơn tiềm ẩn nguy cơ xói mòn lợi nhuận doanh nghiệp, trong khi lãi suất tăng mạnh làm chi phí cho các dự án năng lượng tái tạo đắt đỏ hơn.

Với các doanh nghiệp tiện ích phải thường xuyên đầu tư lớn vào xây dựng, bảo dưỡng hạ tầng, môi trường lãi suất cao có thể cùng lúc tạo áp lực lên chi phí huy động vốn, kỳ vọng lợi nhuận và giá trị cổ phiếu.

Cổ phiếu công nghệ rủi ro cao bị bán tháo Các công ty tài chính yếu kém tụt hậu rõ nét

Bên cạnh các nhóm nhạy cảm với lãi suất, những cổ phiếu mang tính đầu cơ trên thị trường cũng đối diện nhiều khó khăn. Dữ liệu cho thấy, rổ cổ phiếu công nghệ chưa có lợi nhuận của Goldman Sachs đã giảm 11% trong quý III - quý tệ nhì kể từ 2014 với rổ này.

Danh mục này bao gồm Roku Inc (ROKU.US), nhà sản xuất thiết bị tập luyện thông minh Peloton Interactive (PTON.US)... Với các doanh nghiệp tăng trưởng chưa tạo ra lợi nhuận ổn định, nhà đầu tư thường phải định giá dựa trên kỳ vọng lợi nhuận tương lai.

Khi lợi suất trái phiếu tăng, giá trị hiện tại của dòng tiền tương lai bị chiết khấu mạnh hơn, nên cũng kéo giảm định giá doanh nghiệp. Cùng lúc đó, các công ty tài chính yếu, nợ cao cũng tụt hậu rất rõ.

Số liệu cho biết, nhóm cổ phiếu doanh nghiệp có bảng cân đối tài chính yếu và gánh nợ nặng chỉ tăng 1,9% trong ba tháng tính đến cuối tháng 9, mức tăng quý thấp nhất kể từ đầu 2022. Đầu 2022 là khi Fed khởi động chu kỳ tăng lãi suất quyết liệt nhất nhiều thập kỷ, và hiện tại thị trường tiếp tục ghi nhận sự phân hóa tương tự, thể hiện nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến chi phí vốn và sức khỏe tài chính doanh nghiệp.

Chênh lệch quan điểm trên Phố Wall rộng hơn Triển vọng đầu tư AI là biến số then chốt

Mặc dù nhiều nhóm đã có điều chỉnh sâu, các nhà đầu tư Phố Wall vẫn chia rẽ về triển vọng thị trường chứng khoán Mỹ nói chung.

Ông Diton của The Wealth Alliance cho biết ông đang thận trọng với cổ phiếu và tăng tỷ trọng nhóm năng lượng để phòng ngừa rủi ro từ lợi suất trái phiếu, giá dầu duy trì ở mức cao. Theo ông, chừng nào tăng trưởng kinh tế và lợi nhuận doanh nghiệp vẫn vững, các chỉ số chính vẫn có thể chịu được lãi suất cao, song nếu vốn đầu tư cho hạ tầng AI gặp trục trặc, dự báo lợi nhuận có thể bị kéo giảm diện rộng.

Ở phía ngược lại, ông Jimmy Lee - Giám đốc điều hành Wealth Consulting Group - cho rằng lợi suất trái phiếu tăng chưa chắc sẽ mất kiểm soát. Ông nhận định, nhiều khả năng nhà đầu tư chỉ bán tháo các cổ phiếu nhạy cảm với lãi suất, sau đó lại quay lại nhóm công nghệ sau những lần điều chỉnh mạnh trước đó trong năm nay.

Ông Lee đang tận dụng cơ hội định giá điều chỉnh để tăng tỷ trọng cổ phiếu tài chính và công nghiệp, nhưng ông cũng cảnh báo, nếu làn sóng đầu tư vào AI đảo chiều bất ngờ, đây sẽ là rủi ro lớn nhất với S&P 500.