Trong bối cảnh giá vonfram toàn cầu tăng vọt, công ty khai thác mỏ của Mỹ Almonty Industries (ALM.US) nhanh chóng giành được mỏ vonfram tại Rwanda để giải quyết tình trạng khan hiếm nguồn cung.

Ứng dụng tài chính Zhìtōng (智通财经APP) đưa tin, trong bối cảnh giá vonfram toàn cầu tăng vọt lịch sử và chính sách kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc ngày càng thắt chặt, công ty khai khoáng Mỹ Almonty Industries (ALM.US) đã ký kết một thỏa thuận hợp tác mang tính bước ngoặt với chính phủ Rwanda. Theo thỏa thuận ràng buộc được công bố ngày 14/9, Rwanda sẽ chuyển nhượng quyền thăm dò và giấy phép chế biến để đổi lấy 25% cổ phần tại công ty con của Almonty tại địa phương, Almonty giữ lại 75% quyền sở hữu còn lại. Thương vụ này không chỉ là bước tiến quan trọng trong chiến lược toàn cầu hóa của Almonty mà còn đánh dấu lần đầu tiên phương Tây thâm nhập hệ thống vào lục địa châu Phi trong quá trình xây dựng chuỗi cung ứng vonfram "phi Trung Quốc hóa".

Cấu trúc giao dịch: Mô hình tài sản nhẹ "nhượng quyền + giấy phép" đổi lấy cổ phần

Điểm đặc sắc của hợp tác lần này nằm ở thiết kế cấu trúc. Chính phủ Rwanda không góp vốn bằng tiền mặt, thay vào đó đầu tư quyền thăm dò và giấy phép chế biến để đổi lấy 25% cổ phần tại công ty con địa phương. Almonty chịu trách nhiệm cung cấp công nghệ, vận hành và vốn. Mô hình này giúp Almonty nhanh chóng tiếp cận nguồn tài nguyên mà không cần đầu tư khổng lồ ngay từ đầu cho công tác thăm dò.

Điều đáng chú ý hơn là lộ trình thực tế "mua lại trước, xây dựng nhà máy sau". Almonty dự kiến trước tiên sẽ mua các loại quặng, tinh quặng sơ bộ và bùn thải từ các nhà sản xuất hiện có đã có giấy phép tại Rwanda, thay vì chờ đợi xây dựng mỏ mới mất nhiều năm. Các vật liệu này có thể được tiêu thụ, nâng cấp hoặc xuất khẩu ngay lập tức, tạo dòng tiền cho dự án. Cùng với đó, liên doanh sẽ xây dựng cơ sở thu gom và chế biến lâu dài tại Rwanda, đồng thời triển khai các đơn vị chế biến di động trong khu vực đặc quyền Shyorongi (khoảng 32 km2) để thực hiện công việc thăm dò.

Giám đốc điều hành Almonty, ông Lewis Black, trong một cuộc phỏng vấn đã nói rõ rằng chính phủ Mỹ đã giúp thúc đẩy thỏa thuận này và cung cấp hỗ trợ chính trị, nhưng không hỗ trợ tài chính trực tiếp. Sản phẩm sẽ được bán cho các khách hàng tại Mỹ, châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Vai trò chiến lược của Rwanda: Quốc gia duy nhất tại châu Phi nằm trong top 10 nhà sản xuất vonfram toàn cầu

Rwanda là nước châu Phi duy nhất nằm trong top 10 nhà sản xuất vonfram lớn nhất thế giới, điều này khiến quốc gia này có ý nghĩa chiến lược vượt trội trong nỗ lực đa dạng hóa chuỗi cung ứng của phương Tây. Hiện tại, Trinity Metals, trụ sở tại Vancouver, đang vận hành mỏ vonfram lớn nhất châu Phi — mỏ Nyakabingo tại Rwanda. Kể từ khi ký thỏa thuận tiêu thụ từ năm ngoái, công ty đã vận chuyển hơn 320 tấn tinh quặng chất lượng cao đến một nhà máy chế biến tại bang Pennsylvania (Mỹ), cung cấp khoảng 20% nhu cầu tiêu thụ tinh quặng vonfram sơ cấp của Mỹ.

Thách thức cốt lõi trong hợp tác lần này với Almonty là truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng. Rwanda đã lâu đối diện cáo buộc buôn lậu vonfram từ các nước láng giềng như Congo (DRC) và Burundi, rồi hợp pháp hóa thành sản phẩm nội địa. Black đáp trả rõ ràng và cứng rắn: "Thương nhân có thể hợp tác với cướp biển, còn chúng tôi chỉ quan tâm đến sản lượng nội địa có giấy phép." Phát biểu này nhấn mạnh sự cân nhắc khó khăn mà bên mua phương Tây phải đối mặt giữa "đúng đắn về địa chính trị" và "tuân thủ chuỗi cung ứng".

Cơ bản thị trường vonfram: "Thiếu hụt cấu trúc" tăng 10 lần trong 10 năm

Thời điểm Almonty tăng tốc đầu tư vào tài sản vonfram là khi thị trường vonfram đang chịu cú sốc cung ứng chưa từng có. Giá chuẩn toàn cầu của amoni paratungstate (APT) đã tăng từ khoảng 300 USD/tấn WO3 cách đây 5 năm lên hơn 3.000 USD/tấn WO3, tương ứng mức tăng gấp 10 lần. Giá cước CFR APT châu Âu hiện ổn định trong khoảng 2.900 - 3.100 USD/tấn, trong khi giá nội địa Trung Quốc khoảng 595.000 nhân dân tệ/tấn, chênh lệch giá giữa Trung Quốc và nước ngoài nay lên đến khoảng 2.000 USD/tấn.

Phía cung đang đối mặt nhiều hạn chế cấu trúc. Trung Quốc chiếm khoảng 80% sản lượng vonfram toàn cầu, nhưng bản thân cũng phải đối diện đồng thời với tình trạng hàm lượng tài nguyên suy giảm (tại các khu mỏ chính ở Giang Tây, hàm lượng WO₃ đã giảm từ 0,40% xuống dưới 0,28%) và chính sách siết chặt (hạn ngạch khai thác giảm 6,5% năm 2025). Đến tháng 2/2025, nhiều kim loại quan trọng, trong đó có vonfram, được Trung Quốc đưa vào danh sách hạn chế xuất khẩu, làm nguồn cung APT và ôxít vonfram tại thị trường phương Tây giảm đáng kể.

Về cầu, hai động lực chính là AI và quốc phòng cùng lúc thúc đẩy. Tungsten hexafluoride (WF₆) là vật liệu thiết yếu trong công nghệ TSV dùng cho sản xuất HBM và NAND 3D, dự báo nhu cầu toàn cầu sẽ tăng từ 9.000 tấn năm 2025 lên 15.000 tấn năm 2030, tương ứng nhu cầu vonfram ròng tăng thêm 3.700 tấn. Trong lĩnh vực mũi khoan PCB, số lớp mạch in của máy chủ AI tăng từ 12-16 lớp truyền thống lên 24-40 lớp, tiêu hao mũi khoan tăng mạnh, dự kiến nhu cầu vonfram ròng sẽ tăng thêm 789 tấn trong giai đoạn 2025-2030.

Chất xúc tác quan trọng nhất là quy định mua sắm quốc phòng Mỹ chính thức hiệu lực từ 1/1/2027. Lúc đó, chuỗi cung ứng quốc phòng Mỹ cấm sử dụng "vật liệu phủ" vonfram khai thác, sản xuất, chế biến tại các nước "đáng quan tâm" (bao gồm Trung Quốc, Nga, Triều Tiên và Iran), và yêu cầu truy xuất được nguồn gốc tới cấp mỏ. Điều này có nghĩa lượng lớn tồn kho thương mại toàn cầu hiện tại sẽ không đáp ứng yêu cầu của ngành quốc phòng Mỹ, buộc hệ thống công nghiệp quân sự phương Tây phải tách bạch cấu trúc nguồn cung vonfram với Trung Quốc.

Nhóm cổ phiếu vonfram Mỹ: Hưởng lợi đã phản ánh, ngắn hạn điều chỉnh

Dù thỏa thuận với Rwanda là chất xúc tác ý tưởng điển hình, nhóm cổ phiếu vonfram Mỹ gần đây đã điều chỉnh. Ngày 14/9, Almonty Industries đóng cửa giảm 6,52% còn 15,49 USD; American Tungsten giảm 5,33% còn 1,42 USD.

Nhịp điều chỉnh diễn ra sau mức tăng lớn: Giá cổ phiếu Almonty Industries đã tăng khoảng 67% từ đầu năm, tăng 159% trong 12 tháng qua, dao động 52 tuần trong khoảng 4,45 - 24,41 USD. Yếu tố cơ bản cũng rõ ràng — kể từ khi mỏ Sangdong tại Hàn Quốc chuyển sang giai đoạn chế biến từ tháng 7, doanh thu quý II của công ty đạt 43 triệu đô la Canada, tăng 498% so với cùng kỳ, chuyển lỗ thành lãi với lợi nhuận ròng đạt 181,8 triệu đô la Canada, lượng tiền mặt cuối kỳ khoảng 1,2 tỷ đô la Canada và đã được phép thực hiện chương trình mua lại cổ phiếu tối đa 300 triệu USD. Công ty đã lần lượt hủy niêm yết tại Sàn chứng khoán Toronto ngày 31/7 và Sàn chứng khoán Úc ngày 1/9, hiện chỉ giao dịch tại Nasdaq (ALM) và sàn Frankfurt.

Các cổ phiếu cùng ngành cũng đang hưởng ứng chủ đề chuỗi cung ứng: Guardian Metal Resources (GMTL.US) công bố báo cáo tiền khả thi cho dự án Pilot Mountain tại Nevada tháng 6, giá trị ròng sau thuế đạt 660,3 triệu USD và nhận đầu tư 6,2 triệu USD theo Chương 3 Đạo luật sản xuất quốc phòng Mỹ; Fireweed Metals (OTCQX: FWEDF) đang xúc tiến cập nhật nghiên cứu khả thi dự án Mactung tại Yukon (Canada) — được coi là mỏ vonfram chất lượng cao lớn nhất thế giới, cũng được hỗ trợ tối đa 22,5 triệu đô la Canada theo Đạo luật sản xuất quốc phòng Mỹ; American Tungsten, với vai trò nhà cung cấp chỉ định của Liên minh nền công nghiệp quốc phòng Mỹ (DIBC), đang khởi động lại mỏ lịch sử IMA ở Idaho, kỳ vọng bán tinh quặng vonfram đầu tiên trước cuối năm nay. Một khía cạnh thị trường khác là lực đẩy tuân thủ: Theo Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng Mỹ (NDAA), từ tháng 1/2027 các nhà sản xuất quốc phòng phải chứng minh nguồn chuỗi cung ứng vonfram hợp lệ, tạo nhu cầu cứng cho sản lượng nội địa Mỹ và các nước đồng minh bất chấp biến động giá ngắn hạn.