Tân Bộ trưởng Tài chính Anh Healy đối mặt với bài kiểm tra ngân sách lớn: Liệu có thể cân bằng cam kết kỷ luật tài khóa và tăng trưởng?

Theo thông tin từ ứng dụng tài chính thông minh, tân Bộ trưởng Tài chính Anh John Healey đang đối mặt với bài toán kinh tế đầy thách thức: làm thế nào để đưa ra một bản ngân sách vừa thúc đẩy các chương trình về nhà ở, an sinh xã hội, quốc phòng... mà vẫn không làm thị trường trái phiếu hoang mang trong bối cảnh chi phí vay nợ toàn cầu tiếp tục tăng cao.

Ông Healey, 66 tuổi, sẽ có bài phát biểu quan trọng đầu tiên vào thứ Hai tuần này để trình bày giải pháp "tăng tốc" cho nền kinh tế lớn thứ năm thế giới. Thách thức này đã làm khó nhiều vị Bộ trưởng Tài chính tiền nhiệm trong suốt 20 năm qua. Thị trường nhìn chung dự đoán bản ngân sách này sẽ gồm một số biện pháp tăng thuế. Đây cũng là thời khắc then chốt trên con đường cầm quyền của Thủ tướng Andy Burnham.

Từ công đoàn đến Bộ trưởng Tài chính: Cam kết quốc phòng của Healey đối mặt thực tế

Ông Healey từng nhiều năm công tác trong lĩnh vực công đoàn. Ông John Monks, cựu Chủ tịch Liên đoàn Công đoàn Anh quốc, người từng thuê ông làm nhân viên truyền thông hồi những năm 1990 nhớ lại: "Tôi cần một người có thể trình bày các lập luận kinh tế, không chỉ kể chuyện mà còn đàm phán được với ngân hàng trung ương Anh và Bộ Tài chính – những điều đó ông ấy đều làm được."

Healey không phải là kiểu chính khách thuộc phe truyền thống của Công Đảng. Khi giữ chức Thứ trưởng Bộ Tài chính đầu những năm 2000, ông từng chủ trương kiểm soát ngành tài chính theo mô hình "chạm nhẹ, dựa trên nguyên tắc". Trên cương vị Bộ trưởng Quốc phòng dưới thời chính phủ Starmer, ông đã quyết liệt cho ngừng hoạt động hai tàu chiến và loại bỏ một hệ thống máy bay không người lái, chuyển phần ngân sách đó sang lĩnh vực khác. Kevin Craven, CEO Hiệp hội Thương mại Hàng không Vũ trụ và Quốc phòng nhận xét: "Không nghi ngờ gì, ông ấy biết đâu là điều đúng đắn phải làm."

Tuy nhiên, tháng 6 năm nay, Healey từ chức Bộ trưởng Quốc phòng, gây không ít khó khăn cho Starmer. Chỉ 11 ngày sau, Starmer cũng rời ghế Thủ tướng. Trong thư từ chức, Healey gửi Starmer: "Trong thời kỳ các mối đe dọa ngày càng gia tăng, ông và Bộ Tài chính đều không cam kết cung cấp nguồn lực cần thiết để bảo vệ quốc gia."

Ngày 20/7, Burnham chính thức thay Starmer trở thành Thủ tướng Anh và bổ nhiệm Healey làm Bộ trưởng Tài chính. Tuy nhiên, khi truyền thông tháng trước đưa tin Healey sẽ không nâng chi quốc phòng lên mức mà trước đó ông yêu cầu ngay lập tức, các nghị sĩ đối lập cáo buộc ông nói một đằng làm một nẻo, buộc Thủ tướng Burnham phải lên tiếng cam kết sẽ công bố lộ trình vào năm 2027.

Tương lai Healey sẽ quyết liệt đến đâu nhằm tăng chi quốc phòng lên 3% GDP trước năm 2030 – mức được ông gọi là cần thiết khi từ chức – vẫn còn là ẩn số. Cựu Tư lệnh Lục quân Anh Richard Dannatt cho rằng Healey khó có thể xây dựng được quyền lực riêng tại Bộ Tài chính, gọi ông là "một chính khách Công Đảng khá truyền thống, chuyên nghiệp và hiểu rõ trật tự thứ bậc".

Ông Dannatt nhận định, dù không có khả năng trở thành "người cách mạng" ở Bộ Tài chính, Healey có thể vẫn vượt qua lực lượng phản đối trong nội bộ để giành nguồn tài chính cần thiết cho quốc phòng.

Đếm ngược ngân sách: Thị trường trái phiếu căng thẳng, cử tri hồi hộp

Thử thách đầu tiên dành cho Healey là xây dựng một bản ngân sách không làm xáo trộn thị trường trái phiếu, đồng thời phải thực hiện được các cam kết giúp ích thực tế cho cử tri trong bối cảnh bầu cử chỉ còn chưa đầy ba năm. Năm 2022, biến động trên thị trường trái phiếu đã khiến chính phủ ngắn ngủi của Truss sụp đổ.

Hai năm trước, Bộ trưởng Tài chính Rachel Reeves khi đó đã tăng thuế đối với chủ sử dụng lao động trong ngân sách đầu tiên, dẫn đến quan hệ với giới doanh nghiệp xấu đi, tuyển dụng chững lại. Healey phải vừa triển khai nghị trình của Burnham, vừa tìm cách bù đắp khoản thiếu hụt chi tiêu quốc phòng lên tới 5 tỷ bảng Anh đang rất cấp bách. Lời hứa của Burnham về việc tăng lương hưu quốc gia và trợ cấp xã hội càng khiến nhiệm vụ này thêm khó.

Khác với Reeves thường xuyên cảnh báo về những "khó khăn phía trước", Healey lại luôn cố truyền đi tín hiệu lạc quan về kinh tế Anh. Ngay khi lên cầm quyền, chính phủ Burnham đã nhanh chóng thông qua các biện pháp giảm hóa đơn điện cho hộ gia đình, áp trần giá vé xe buýt và giảm thuế cho một số doanh nghiệp dịch vụ ăn uống. Lãnh đạo một doanh nghiệp tiêu dùng lớn tại Anh đánh giá Healey là người vừa quan tâm tới chi phí sinh hoạt của người dân, vừa sát sao tới chi phí của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, đã 20 năm kể từ khi Healey làm việc ở Bộ Tài chính, ông cũng thừa nhận tình hình ngày nay khó khăn hơn rất nhiều, gánh nặng nợ công của Anh giờ đã gấp ba lần so với quá khứ. Ông viết trên mạng xã hội: "So với tình hình đất nước, chính phủ cùng người dân và doanh nghiệp Anh đối mặt ngày nay, điều kiện trước kia thực sự quá nhẹ nhàng."

Với tân Bộ trưởng Tài chính, thử thách sắp tới sẽ là: làm thế nào để tìm ra giải pháp cân bằng giữa kỳ vọng của thị trường trái phiếu và lời hứa tăng trưởng kinh tế mà không lặp lại vết xe đổ của những người tiền nhiệm.