IBM (IBM.US) công bố bước vào thời đại "ưu thế lượng tử": CEO dự đoán sẽ đóng góp doanh thu thực chất vào năm 2028, giải phóng giá trị nghìn tỷ USD trong thập niên 2030

Ứng dụng tài chính thông minh cho biết, trong hành trình dài từ phòng thí nghiệm đến thương mại hóa của máy tính lượng tử, IBM (IBM.US) đã tung ra một quả bom tấn mang tính bước ngoặt. Gã khổng lồ công nghệ trăm năm này vào thứ Năm đã thông báo nghiên cứu của họ đã chính thức chứng minh được “lợi thế lượng tử” (Quantum Advantage) - máy tính lượng tử có thể thực hiện các tác vụ tính toán vượt ra ngoài khả năng của máy tính cổ điển, và những kết quả này có thể được xác minh một cách chặt chẽ. Cùng lúc đó, Giám đốc điều hành IBM Arvind Krishna đã đưa ra lộ trình rõ ràng nhất từ trước đến nay: máy tính lượng tử sẽ có “tác động đo đếm được” đến doanh thu và lợi nhuận vào năm 2028 hoặc 2029, và cuối những năm 2030 sẽ giải phóng giá trị lên tới hàng nghìn tỷ USD.

“Lợi thế lượng tử” đã đến: Tính toán đáng tin cậy vượt trên siêu máy tính

Ngày 30 tháng 7, IBM cùng công ty khởi nghiệp phần mềm lượng tử Algorithmiq đã công bố một nghiên cứu đột phá, lần đầu tiên đạt được “lợi thế lượng tử đáng tin cậy” trong mô phỏng vật liệu lượng tử không đồng nhất (heterogeneous quantum materials).

Thách thức cốt lõi của nghiên cứu là: Khi kết quả của máy tính lượng tử không thể được bất kỳ máy tính cổ điển nào xác thực, làm sao xây dựng được niềm tin vào kết quả đó? Nhóm nghiên cứu của IBM và Algorithmiq đã phát triển một khuôn khổ xác minh hoàn toàn mới để giải quyết vấn đề này - thông qua kiểm soát nhiễu, tiêm nhiễu có kiểm soát và thực thi trên nhiều bộ xử lý lượng tử của IBM, chứng minh các kết quả lượng tử giữ vững ổn định dưới các điều kiện khác nhau, từ đó cung cấp một hướng đi xác minh độc lập.

Nghiên cứu này đã mô phỏng toán tử Loschmidt Echo (Operator Loschmidt Echo) - một chỉ số then chốt theo dõi thông tin và năng lượng lan truyền như thế nào trong các vật liệu lượng tử không đồng nhất như chất điện giải pin và chất xúc tác hóa học. Mô hình này được thiết kế để thử nghiệm khả thi trên phần cứng lượng tử hiện tại, nhưng lại đặt ra thách thức lớn với các kỹ thuật mô phỏng cổ điển tiên tiến nhất. Kết quả thật đáng kinh ngạc: Vấn đề này được công bố trên “Quantum Advantage Tracker” từ tám tháng trước đến nay vẫn chưa có phương pháp cổ điển nào có thể tạo ra kết quả đáng tin cậy trong phạm vi này.

Người đứng đầu bộ phận nghiên cứu của IBM, Jay Gambetta, tuyên bố trong thông cáo: “Chúng ta đã bước vào kỷ nguyên lợi thế lượng tử. Các nhà khoa học có thể tin tưởng vào thành quả này. Hiện nay, trọng tâm đã chuyển từ việc chỉ đánh giá hệ thống sang sử dụng những hệ thống này để phục vụ nghiên cứu khoa học và khám phá ứng dụng thực tiễn.”

Trong cùng ngày, IBM còn hợp tác công bố hai nghiên cứu lợi thế lượng tử khác cùng trường Đại học Chicago và công ty Israel Qedma, bao gồm lấy mẫu Clifford pha tạp với 70 qubit logic và mô phỏng động lực học Floquet Ising 2 chiều với 74 qubit. Trong đó, hợp tác với Đại học Chicago, hệ thống lượng tử của IBM hoàn thành tác vụ lấy mẫu trong khoảng 15 phút, trong khi phương pháp mô phỏng cổ điển tiên tiến bị coi là “không khả thi về thời gian chạy”. Nghiên cứu cùng Qedma thậm chí đã đánh bại siêu máy tính hàng đầu Nhật Bản “Fugaku”, đánh dấu phần cứng thương mại lần đầu tiên đạt lợi thế lượng tử với một bài toán vật lý.

Đường đua nghìn tỷ khởi động: Bước ngoặt doanh thu năm 2028, giá trị hàng nghìn tỷ USD những năm 2030

Song song với bước đột phá công nghệ, Krishna đã đưa ra lịch thương mại hóa quyết liệt nhất từ trước tới nay. Ông trả lời CNBC: “Tôi cho rằng vào năm 2028 hoặc 2029, bạn sẽ thấy nó tạo ra tác động có thể đo lường với doanh thu và lợi nhuận của chúng tôi. Đến cuối thập niên 2030, chúng tôi khá tin chắc, đây sẽ là một định giá nghìn tỷ USD.”

Krishna tiếp tục giải thích tiềm năng ứng dụng thực tế của máy tính lượng tử: Máy tính lượng tử của IBM đã tiết lộ các đặc tính vật liệu mà các nhà nghiên cứu không thể quan sát bằng toán học cổ điển. Những phát hiện này có thể dẫn tới pin tốt hơn, vật liệu tiên tiến hơn, năng lượng nhiệt hạch hiệu quả hơn và các loại thuốc thông minh hơn. “Máy tính lượng tử có thể làm tốt hơn, nhanh hơn, rẻ hơn bằng cách mà máy tính truyền thống hiện tại không thể đạt được.”

Dù các ý kiến hoài nghi cho rằng các thách thức về tỷ lệ lỗi cao, sự phức tạp phần cứng và khả năng mở rộng vẫn đang hạn chế tiến trình thương mại hóa của máy tính lượng tử, Krishna nhấn mạnh IBM đã đạt được “tiến bộ ý nghĩa” trong ứng dụng thực tiễn. Các nhà phân tích của Wedbush cho rằng mảng lượng tử có thể mang lại “doanh số hàng tỷ USD/năm và biên lợi nhuận cao” cho IBM vào giữa thập niên 2030.

Quyền lực quốc gia bảo chứng: Nhà máy đúc lượng tử 1 tỷ USD và kế hoạch đầu tư hàng chục tỷ

Phía sau tham vọng lượng tử của IBM là “bàn tay hữu hình” của chính phủ Mỹ. Tháng 5 năm nay, IBM và Bộ Thương mại Hoa Kỳ đã ký bản ghi nhớ về việc xây dựng nhà máy đúc wafer chuyên dụng đầu tiên cho chip lượng tử tại Mỹ - Anderon. Theo thỏa thuận, Bộ Thương mại sẽ hỗ trợ 1 tỷ USD từ chương trình CHIPS, IBM sẽ đầu tư thêm 1 tỷ USD tiền mặt, đồng thời chuyển giao khối lượng lớn quyền sở hữu trí tuệ, tài sản và nhân sự chuyên môn. Trụ sở Anderon được đặt tại Albany, New York, sẽ vận hành một nhà máy sản xuất wafer lượng tử 300mm.

Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick nhấn mạnh trong thông cáo rằng dự án này sẽ “tăng cường năng lực sản xuất trong nước, tạo ra hàng nghìn công việc lương cao”. Trước đó, IBM đã công bố kế hoạch đầu tư trên 10 tỷ USD trong vòng năm năm vào R&D máy tính lượng tử với mục tiêu bàn giao máy tính lượng tử dung sai lỗi quy mô lớn đầu tiên trên thế giới “IBM Quantum Starling” vào năm 2029. Quốc hội Mỹ cũng đang thúc đẩy kế hoạch tài trợ lượng tử đặc biệt 2 tỷ USD, Wedbush dự đoán có tới 1 tỷ USD có thể đổ vào IBM.

Câu chuyện “chuộc tội” sau cú giảm giá 25%: Liệu máy tính lượng tử có phục hồi niềm tin?

Tuy nhiên, câu chuyện vĩ mô về máy tính lượng tử vẫn không thể che lấp những vấn đề thị trường trước mắt của IBM. Ngày 14 tháng 7, cổ phiếu IBM chịu cú sụt giảm một ngày lớn nhất lịch sử công ty - mất 25%. Lần sụt giá lớn nhất trước đó là ngày 19/10/1987 với mức giảm 23,7%. Nguyên nhân do IBM công bố trước kết quả sơ bộ quý II: doanh thu dự kiến 17,2 tỷ USD, chỉ tăng 1%, trong đó mảng phần mềm tăng 5%, tư vấn không đổi, hạ tầng giảm 7%.

Krishna quy trách nhiệm cho kết quả kém này do khách hàng chuyển hướng chi tiêu vốn sang mua máy chủ, lưu trữ và bộ nhớ. Ông thẳng thắn với nhà đầu tư trong thư: “Trong vài tuần cuối tháng 6, chúng tôi thấy khách hàng chuyển chi tiêu vốn quý sang đặt hàng máy chủ, lưu trữ và bộ nhớ, nhằm đảm bảo nguồn cung cơ sở hạ tầng trong bối cảnh giá dự kiến tăng.” Xu hướng này phù hợp với tình hình nhu cầu hardware AI bùng nổ và chi tiêu phần mềm bị chèn ép trong ngành.

Trong cuộc phỏng vấn, Krishna đã nỗ lực trấn an nhà đầu tư. Ông cho biết những thương vụ bị trì hoãn chỉ là dời lại chứ không bị hủy: “Tin tốt là khoảng 40% giao dịch đã hoàn thành trong vòng ba đến bốn tuần ... điều này cho thấy chỉ là hoãn, không phải hủy bỏ.”

Tới thời điểm hiện tại, cổ phiếu IBM mới chỉ phục hồi khoảng 2% từ đáy sau cú sụt giảm. Niềm tin của thị trường với gã khổng lồ công nghệ trăm năm này rõ ràng cần nhiều bằng chứng vững chắc hơn “40% giao dịch đã hồi phục”.