Samsung chip zavodi, narx oshadimi?

Samsung Electronics ko‘p yillar davomida yarimo‘tkazgichlar imperiyasining eng katta zaif tomonlaridan birini hal qilishga harakat qilmoqda. Bu kompaniya dunyodagi eng yirik xotira chip ishlab chiqaruvchilardan biri, biroq uning boshqalar nomidan chip ishlab chiqarish (foundry) biznesi doimo foyda keltirishda qiynalib kelgan.

Sanoat mutaxassislarining baholariga ko‘ra, Samsung 2022-yildan buyon zarar ko‘rayotgan. Moliyaviy ahvoli yaxshilanganiga qaramay, bozordagi ulushi kamayishda davom etmoqda. TrendForce ma’lumotlariga ko‘ra, Samsungning wafer foundry biznesi aprel-iyun oylarida ketma-ket 1,8% o‘sgan, ammo raqobatchilarning tezroq o‘sishi tufayli kompaniya global bozor ulushi 5,9% ga tushib ketgan. TSMC esa o‘z bozor ulushini 72,5% ga yetkazgan.

Shu bilan birga, Samsungning doimiy zararlar olib kelayotgan vaziyati asta-sekin o‘zgarib bormoqda. Reuters avgust oyida xabar berganidek, Samsung 4 nanometr, 5 nanometr va 8 nanometr texnologiyasidagi ba’zi yangi buyurtmalar narxini 15% ga ko‘tardi. Uning Pyeongtaekdagi 4 nanometr ishlab chiqarish liniyasi to‘liq band.

“Asosiy nuqta 15% narx oshishi emas,” — deydi Hana Securities katta tahlilchisi Kim Rok-ho, — “balki Samsung mijozlardan ko‘proq to‘lov so‘ray olish imkoniga ega bo‘lib, baribir buyurtma olmoqda.”

Shu vaqt ichida sun’iy intellektga bo‘lgan talab tufayli TSMCning ilg‘or zavodlari to‘liq yuklama bilan ishlamoqda, yuqori unumli chiplarga buyurtmalar to‘lib ketgan. TrendForce qayd etishicha, ularning 3 nanometr va 5/4 nanometr ishlab chiqarish quvvatlari ikkinchi chorakda batamom band bo‘lgan, TSMC esa xabar berilishicha, 2027-yilda ham narxlarni olib yana oshirishga tayyorlanmoqda.

“Masalaning mohiyati Samsungning to‘satdan bozor ulushiga erishganida emas,” — deydi Changmyong Universiteti yarimo‘tkazgich injiniringi professori Li Jong-hwan, — “hozir mijozlar qaysi zavod eng yaxshi deya so‘rash bilan birga, ular hohlagan vaqtda aynan kim bunday chip ishlab bera oladi, deb so‘rashmoqda.”

Bu juda muhim, chunki chip zavodlari sababidan qat’I nazar, quvvatdan foydalanish darajasiga qaramay, xarajatlar juda katta bo‘ladi. Ishlab chiqarish liniyasi to‘liq ishlamagan taqdirda ham amortizatsiya, ishchi kuchi va xizmat ko‘rsatish xarajatlari davom etaveradi. Samsungning uzoq yillik muammolaridan biri shuki, ilg‘or ishlab chiqarishga katta mablag‘ kiritgan, lekin yetarli mijoz buyurtmalariga ega bo‘la olmagan.

Hozir esa HBM substrat chiplar, sun’iy intellekt va yuqori unumli hisoblash chiplari hamda xorijiy mijozlarning buyurtmalari ishlab chiqarish quvvatidan ko‘proq joy olmoqda. Samsung ma’lum qildi: rag‘batlar bo‘yicha zaxiralar chiqarib tashlangandan so‘ng “ikkinchi chorakda wafer foundry foydaliligi sezilarli darajada yaxshilandi”, bu AQSh mijozlarining ehtiyoji hamda HBM substati chiplariga (AI tizimlarida ishlatiladigan yuqori tezlilikdagi xotira stack ostidagi logika chiplari) bo‘lgan talab natijasidir.

Kim dedi: “Eng katta o‘zgarish shuki, Samsung nihoyat oldindan to‘langan ishlab chiqarish quvvatidan to‘liq foydalanishni boshladi. Bu bir dona wafer narxini pasaytiradi va yuqori narxlarning foyda uchun qadri ortadi.”

Mahsulot tarkibi ham o‘zgarishda. Seulda bu hafta o‘tkazilgan investitsiya munosabatlari tadbirida Samsung ta’kidladi: yuqori unumli hisoblash (AI va data markazlar uchun mo‘ljallangan kuchli chiplar) hozirda wafer foundry daromadining 28% ini tashkil etmoqda, bu ko‘rsatkich 2017-yil holatiga ko‘ra atigi 5% bo‘lgan.

Samsung wafer foundry rahbari Lu Mee-jung dedi: “Biz 2029-yilga kelib, yuqori unumli hisoblash daromadning yarmidan ko‘proq qismini egallashini kutmoqdamiz.”

Biroq, barcha to‘liq band zavodlar ham bir xil ma’noga ega emas. Samsungning o‘z xotira biznesi buyurtmalari xarajatlarni qoplashga yordam bera olsa-da, bu TSMC o‘rniga Samsung’ni tanlagan tashqi chip dizaynerlari darajasidagi ahamiyatga ega emas.

Xabarda aytilgan 15% narx oshishi Samsungning barcha sohalariga tatbiq etilmaydi. Ilgari tuzilgan shartnomalar hali ham arzonroq narxlarda amal qilishi mumkin. “Narxi yuqoriroq eski shartnomalarni yuqori narxdagi yangi buyurtmalar almashtira borgan sari, narx oshishi foydasi asta-sekin yuzaga chiqadi,” deydi Kim.

Kim Jong-un aytadi: ishlab chiqarish quvvatidan foydalanish yuqorilashi, narx belgilashning barqarorlashuvi va yuqori qiymatli chiplarga o‘tish kompaniyani yillar davomida ilk marta muvozanatga yaqinlashtirdi.

Biroq, Samsung ham yangi, yuqori xarajatlarga to‘la bosqichga kirmoqda. Uning 2 nanometrli texnologiyasi tezlashayotgani va Texasning Tayler shahridagi zavod ham yaqin orada ishga tushmoqda; mijozlar ommaviy ishlab chiqarishni boshlashidan oldin yangi injenerlik va ekspluatasion xarajatlar yuzaga keladi. Bu esa, hozirgi 4 nanometr ishlab chiqarish liniyalaridan olingan ayrim daromadlar navbatdagi investitsiyalar bilan sezilarli darajada so‘ndirilishi mumkinligini anglatadi.

Ko‘pgina belgilar mijozlar oqim ichida ekanini ko‘rsatmoqda. Samsung iyul oyida ma’lum qilganidek, bir nechta yirik bulutli hisoblash va sun’iy intellekt sohasidagi mijozlardan 2nm texnologiyali loyihalar bo‘yicha buyurtmalar olingan va kompaniyaning Tesla bilan uzoq muddatli shartnomasi Tayler uchun muhim tashqi buyurtmachini yetkazdi. Mahalliy ommaviy axborot vositalari shu oy Tesla AI chipi sinov ishlab chiqarishi allaqachon zavodda boshlanganini xabar qildi.

Loyiha yutib olish keng ko‘lamli ishlab chiqarishni kafolatlamaydi. Qualcomm kompaniyasining yangi ikki flagman Snapdragon chipi ham TSMC 2 nanometrli texnologiyasida ishlab chiqarilmoqda, bu Samsung hali ham ba’zi eng muhim ilg‘or chip buyurtmalarini qaytara olmaganini ko‘rsatadi.

Quvvat yetishmayotganida, mijozlar ham chipni oddiygina TSMC’dan Samsung’ga o‘tkazib bo‘lmaydi. “Chiplar aniq bir foundry texnologiyasi uchun ishlab chiqilib va testdan o‘tishi kerak,” deydi professor Li. “Demak, mijozlar Samsung bilan ish boshlagach, ular vaqt va muhandislik resurslarini sarmoya qilgan bo‘ladi.”

Uzoq muddatda, ushbu ishlab chiqarish quvvati taqchilligi mijozlarning xarid odatlarini o‘zgartirishi mumkin, bu Samsung uchun kamyob imkoniyat bo‘lib, vaqtinchalik ishlab chiqarish inqirozini uzoq muddatli biznesga aylantirishga yo‘l ochadi. Ilgari deyarli faqat TSMC’ga to‘liq tayanib kelgan kompaniyalar endi ikkinchi variant izlashmoqda.

Kim dedi: “Birinchi buyurtma kelishi uchun turli sabablar bo‘lishi mumkin. Haqiqiy sinov — mijoz navbatdagi avlod chipiga ham buyurtma bermaydimi, shunda aniqlanadi. Bu Samsung mahsuloti yetarlicha yaxshi va yangi avlod loyihalar buyurtmasini yuta oladi, deganidir.”