Turcja wdraża wielotorowe nagłe „gaszenie pożaru”: likwidacja funduszy o wartości blisko 20 miliardów dolarów, aresztowanie kadry kierowniczej, zakaz handlu

Rząd Turcji podejmuje wielotorowe działania – od likwidacji funduszy, przez regulacje rynku po wsparcie płynności ze strony banku centralnego – by ugasić kryzys płynności w branży funduszy oraz zapobiec rozprzestrzenianiu się zamieszania na szerszy sektor finansowy.

Według doniesień, w czwartek 17-go lokalnego czasu turecka Komisja Rynków Kapitałowych ogłosiła likwidację ponad stu funduszy zarządzanych przez siedem firm – m.in. Tera, Pusula – o wartości niemal 20 miliardów dolarów. Jednocześnie zakres śledztwa został rozszerzony, a wielu menedżerów finansowych zostało aresztowanych, zatrzymanych lub objętych zakazem opuszczania kraju.

Organy nadzoru podjęły również działania przeciw manipulacjom cen akcji. Według doniesień Komisja Rynków Kapitałowych postawiła zarzuty karne 38 osobom oraz objęła je dwuletnim zakazem handlu, dotyczące akcji Katilimevim, Gundogdu Gida i Destek Finans Faktoring.

Po ogłoszeniu nadzwyczajnych środków turecka giełda wykazała rozwarstwienie: benchmarkowy indeks BIST 100 wzrósł o 3%, bankowy indeks akcji wzrósł w ciągu dnia o ponad 9%, jednak wiele małych i średnich spółek nadal spadało, co wskazuje, że polityka stabilizująca nie zniwelowała całkowicie presji na rynku.

Istotą kryzysu był fakt, że niektóre fundusze skupiały się wcześniej na akcjach o niskim udziale w wolnym obrocie i ograniczonej płynności, a także zwiększały ekspozycję inwestycyjną przez kredyty. Kiedy nadzór skłonił fundusze do gwałtownego redukowania pozycji, a inwestorzy masowo żądali wykupu, wysokie zyski szybko odsłoniły ryzyko trudności w upłynnieniu aktywów.

Siedem firm zarządzających funduszami – ponad sto funduszy w likwidacji, intensyfikacja śledztwa nadzoru

Tureckie organy nadzoru zawiesiły i nakazały likwidację wielu funduszy inwestycyjnych siedmiu firm zarządzających aktywami, w tym Tera Portfoy, Pusula Portfoy i Hedef Portfoy.

Źródła poinformowały jedno z mediów, że portfel likwidowanych funduszy ma łączną wartość ok. 891 mld lirów – ok. 21,4 mld dolarów – i dotyczy około 353 tysięcy inwestorów. Inne medium podało, że organy nadzoru zamierzają zlikwidować fundusze o wartości niemal 20 mld dolarów. Różnica w liczbach pokazuje skale aktywów objętych działaniami.

Poza likwidacją, organy nadzoru zawiesiły działalność związanych funduszy oraz podjęły działania wobec manipulacji cenami akcji. Według Bloomberg Komisja Rynków Kapitałowych objęła zakazem handlu osoby zarządzające w Tera i Pusula Portfoy, dotyczący akcji Katilimevim, Gundogdu Gida i Destek Finans Faktoring.

Jednocześnie śledztwo objęło kierownictwo instytucji finansowych. Według doniesień, przewodniczący zarządu Pusula Portfoy Muhammed Yariz został aresztowany, przewodniczący zarządu Hedef Holding Namik Kemal Gokalp, główny udziałowiec Destek Holding Altunc Kumova i wiceszef Tera Portfoy Ibrahim Bekci zostali zatrzymani; przewodniczący Tera Holding Emre Tezmen objęty został zakazem opuszczania kraju.

Działania te pokazują, że tureckie organy nie tylko usiłują złagodzić presję wykupu, ale także badają transakcje i odpowiedzialność za kryzys.

Bank centralny zwiększa płynność liry, złagodzenie wymogów kapitałowych banków

Poza likwidacją funduszy oraz dochodzeniem, turecki bank centralny szybko podjął działania wspierające płynność rynku.

Według doniesień, turecki bank centralny zwiększył finansowanie repo do 300 mld lirów, dziesięciokrotnie podniósł limit pożyczek dla banków na rynku międzybankowym, aby zapewnić odpowiednią płynność liry. Bank centralny zapowiedział również, że w razie potrzeby podejmie dalsze działania.

Turecka Komisja Rynków Kapitałowych czasowo obniżyła minimalny wymóg utrzymania aktywów w transakcjach marżowych z 35% na 20%, do 2 października. Brokerzy mogą stosować niższe progi wg własnej polityki ryzyka.

Organy nadzoru bankowego pozwalają także bankom notowanym na giełdzie w Turcji tymczasowo korzystać z elastyczności w obliczaniu adekwatności kapitałowej przy buybackach akcji do końca roku. Według Bloomberg banki mogą wyłączyć te akcje z wyliczania wymogów kapitałowych.

Zestaw polityk skierowany jest na płynność rynku, transakcje lewarowane i wymogi kapitałowe banków, by zredukować krótkoterminowy stres finansowy i zapobiec dalszym skutkom wykupu funduszy i sprzedaży akcji dla systemu finansowego.

Po spadku o blisko 10% w trzy dni benchmark odbija, małe i średnie spółki nadal pod presją

Po wprowadzeniu środków politycznych turecka giełda odbiła, jednak naprawa nie jest równomierna.

Z notowań wynika, że BIST 100 wzrósł w czwartek o około 3%, po wcześniejszych trzech dniach spadku o blisko 10%; w tym tygodniu nadal traci 6,9% i może zanotować najgorszy tygodniowy wynik od marca 2025; akcje banków wyraźnie odbiły po ogłoszeniu polityki rządu, bankowy indeks wzrósł o 9,4% w ciągu dnia.

Jednak wzrost indeksu nie oznacza pełnego wygaszenia presji sprzedażowej.

Spośród ponad 550 spółek notowanych w Turcji, 367 spadło w czwartek, w tym ok. 170 o co najmniej 5%; ponad sto małych spółek zbliżyło się do limitu dziennego spadku ustalonego przez regulatora – 10%.

Analitycy wskazują, że zmiany w regulacjach funduszy sprawiły, że ceny akcji o niskiej płynności gwałtownie spadły, przez co fundusze posiadające te aktywa mają problem z uzyskaniem gotówki i są zmuszone do sprzedaży „core holdingów” by zrealizować wykupy.

Rozwarstwienie rynku pokazuje kluczową kwestię: działania organów nadzoru i banku centralnego mogą złagodzić ogólną presję finansową, ale dla akcji o niskiej płynności, presja z masowej sprzedaży nadal się utrzymuje.

Tera w centrum burzy: trzyletni zwrot ponad 66000%, wysokie lewarowane pozycje na spółkach powiązanych

Jednym z głównych punktów kryzysu jest szybko rosnący fundusz Tera Portfoy.

Według doniesień, Tera została założona przez Emre Tezmena, a wartość zarządzanych przez nią aktywów to ok. 730 mld lirów (ok. 15 mld dolarów). Flagowy fundusz w ostatnich trzech latach osiągnął zwrot ponad 66000%, budząc szerokie zainteresowanie w finansowym świecie Stambułu.

Za tymi imponującymi rezultatami kryje się skrajnie skoncentrowana strategia inwestycyjna: fundusz inwestuje miliardy lirów w kilka powiązanych spółek i powiększa ekspozycję przez kredyty.

Gdy portfel skupia się na akcjach z niskim udziałem w wolnym obrocie i ograniczonej głębokości rynku, może dochodzić do rozbieżności między wzrostem wartości a możliwością wyjścia z inwestycji. Gdy rynek się odwraca, fundusz może mieć trudność ze sprzedażą pozycji bez poważnego wpływu na cenę.

Z doniesień wynika, że Tera w środę przyznała, iż jej fundusze rynku pieniężnego i akcji nie były w stanie dokonać wykupu zgodnie z wymaganiami; dzień wcześniej Pusula Portfoy poinformowała o podobnych problemach.

Tezmen bronił firmy w mediach społecznościowych, twierdząc, że niektóre fundusze doświadczyły „tymczasowych problemów z płynnością” i zarzucał firmie zorganizowane spekulacyjne ataki. Są to jego osobiste komentarze i nie można na ich podstawie wskazać przyczyny kryzysu.

Regulacje zaostrzają wyjście z pozycji, jak ryzyko płynności przeradza się w wpływ na rynek?

Zapalnikiem kryzysu był sierpień.

Według doniesień, w sierpniu tureckie organy nadzoru zaostrzyły przepisy dotyczące funduszy akcyjnych, szczególnie tych o dużych pozycjach w spółkach z niskim udziałem w wolnym obrocie.

Zmiany wymusiły sprzedaż przez fundusze, przez co na rynku pojawiła się presja na wyjście z inwestycji. Gdy inwestorzy masowo żądali wykupu, zarządzający musieli zgromadzić gotówkę; jeśli akcje w portfelu mają niską płynność, sprzedaż może pogłębić spadki i wywołać spiralę „spadek wartości aktywów – wzrost wykupów – masowa sprzedaż”.

Analitycy wskazują, że koncentracja aktywów funduszy na akcjach o niskiej płynności była kluczowym tłem bieżącego zamieszania na rynku.

To oznacza, że szybko rozwijająca się branża funduszy w Turcji podlega teraz szczegółowej kontroli: ekspansja, lewarowanie i koncentracja portfela nie gwarantują realizacji wysokich zwrotów podczas stresu rynkowego.

Minister finansów: ryzyko „tymczasowe i kontrolowane”, rynek czeka na efekty kolejnych polityk

Turecki Komitet Stabilności Finansowej pod przewodnictwem ministra finansów i skarbu Mehmet Simseka po pilnym spotkaniu oświadczył, że problem dotyczy określonych obszarów rynku funduszy, jest „tymczasowy i kontrolowany” oraz wykluczył szersze ryzyko strukturalne.

Analitycy pozostają jednak ostrożni co do dalszych ruchów.

Piotr Matys, główny analityk walutowy ITC Markets, stwierdził, że szybka reakcja banku centralnego i nadzoru dała inwestorom oddech, lecz zbyt wcześnie by stwierdzić koniec fali wyprzedaży.

Hasnain Malik, szef analityków akcji rynków wschodzących Tellimer, zauważył, że powiązania między pożyczkami, zabezpieczeniami i ryzykiem transmisji między instytucjami są trudne do przewidzenia, ale obecne zamieszanie nie wydaje się być powiązane z czynnikami makroekonomicznymi i nie powinno wywołać ryzyka systemowego.

Tymczasem MSCI jeszcze w czerwcu zapowiedział, że monitoruje przejrzystość własności i powiązania transakcyjne na tureckim rynku akcji, oraz jeśli brak postępu w regulacjach będzie trwał, może rozważyć ponowną ocenę statusu rynku.

Celem tureckiego rządu jest obecnie ograniczenie kryzysu wykupów funduszy do specyficznych obszarów rynku i zapobieżenie jego rozprzestrzenieniu się na szerszy system finansowy. W krótkim terminie odbicie indeksu akcji i banków zapewnia pewną amortyzację; jednak spadek małych spółek, ogromna skala likwidacji funduszy i rozbudowa śledztw regulatorskich pokazują, że proces odbudowy zaufania rynku nadal trwa.